İhvân-ı Safâ risâleleri bağlamında felsefe- matematik ilişkisi

İhvân-ı Safâ, 10. yy. Basra'sında kurmuş oldukları düşünce sistemini Resâilü İhvân-ı Safâ adıyla kaleme almışlardır. Risâlelerinde düşünce sistemini temellendirirken matematiği sabite kabul eden İhvân-ı Safâ, epistemolojik, ontolojik ve kozmolojik sistemini bu temel üzere inşa etmişlerdir. İhvân-ı Safâ; Antik Yunan filozoflarından ve Helenistik gelenekten ilham alarak, felsefi konuları anlamaya ve açıklamaya çalışmış, geleneğin birikimini değerlendirmiştir. İhvân-ı Safâ matematik ve geometride Pythagoras ve Öklid'in, coğrafyada da Batlamyus'un etkilerini kullanarak ilerlemişlerdir. Risâlelerinin dilimize yönelik çevirisi ile İhvân-ı Safâ düşüncesine dair çalışmaların artmasına imkân sağladığını söyleyebiliriz. Bu çalışmalar arasında İhvân-ı Safâ'nın felsefe-matematik ilişkisini ele alan çok az bir çalışmaya rastladık. Bu çalışmayla hedefimiz; İhvân-ı Safâ'nın oluşturmuş olduğu felsefe ve matematik ilişkisini, birlik-çokluk anlayışı ile temellendirdiği sistemini açıklamak amacıyla zihnin evrensel dil olarak kabul ettiği matematik dilinin İhvân-ı Safâ'nın düşünce sisteminde nasıl bir zemin oluşturduğunun izahı üzerinedir. Çalışmamızı kaleme alırken; topluluğun varlık felsefesinin temelini oluşturan sayı ilmini, ilk olarak birlik-çokluk meselesini Pythagoras, Platon, Aristoteles metinlerine yer yer atıflar yaparak ele almaktayım. Konu bağlamında felsefe-matematik ilişkisini belirli çerçevede ele alıp, İhvân-ı Safâ'nın matematik anlayışını; fizik-metafizik-ahlâk ilişkisini nasıl etkilediğini, temellerinin matematiğe nasıl dayandırıldığı hakkında bilgi verilecektir. Nihai noktada günümüzde de sıklıkla kullandığımız astronomi, altın oran ve ebced hesabı ile ilgili bilgilere ahlâk bağlamında yer verilecektir.