İlerlemeci tarih anlayışının çağdaş siyaset bilimi bağlamında eleştirisi

İlerlemeci tarih anlayışı modern zamanda Avrupa'nın dönüşümüne yol açan bir dizi toplumsal hareket sonucu benimsenilen tarih anlayışıdır. Bu anlayış tarihsel işleyişin sürekli olarak ilkelden yetkinleşmeye doğru bir hareket halinde olduğunu kabul eder. Bu açıdan geçmişin bir bütün olarak aşılması gerektiğini iddia ederken, geleceği de inşa edilmesi gereken bir yapı olarak görür. Bu noktada gelecek belli idealler çerçevesinde değil, bilimsel bir temel üzerine inşa edilir. Bu temellendirme bir kuramcının tarih adına çeşitli varsayımsal serüvenler oluşturarak, tarihi belli aşamalar dizisiyle, nihai aşamada mükemmelleşeceği evrensel bir hareket tarzı üzerine oturtmasıyla olur. Tarihsel süreçlerin doğası üzerine yaptıkları yorumda yalnızca bir dinamiği ele alan bu kuramcılara göre, evrensel hareket tarzında ortaya çıkan farklılıkların tek nedeni hareket hızıdır. Daha ilerde olan daha hızlı, arkada olan ise daha yavaş hareket etmektedir yalnızca. Bu anlayış çerçevesinde şekillenen ve çağdaş siyaseti etkisi altına alan beş kuram çalışma kapsamında ele alınarak, bu kuramların toplumsal ve siyasal hayattaki yansımaları tespit edilecek, bunun yanında bilimsel geçerliliği sorgulanacaktır. Çalışmaya, konuyla ilgili literatürde var olan kaynaklar olabildiğince dahil edilerek temellendirmek amaçlanmıştır.