İmam Buhari'nin Sahih'inde zikrettiği Kur'an lafızları ile ilgili yorumların tahlili

Kendine has bir usulle bağımsız olarak Hadis eserinde tefsir bölümü oluşturma geleneği Buhari ile başlamıştır. Daha sonra meşhur hadisçilerden de eserlerine tefsir bölümü açanlar olmuştur. Bu bölümlerde ayetler bab başlıklarına konulmuştur. Sonrasında ise bu başlıkların altında, başlıktaki ayetle ilişkili olan hadis rivayetleri yer almıştır. Tefsir bölümleri bu şekilde hazırlanan bab başlıklarının tümünden oluşmaktadır. Hadis eserlerinde süregelen adetlerden farklı olarak Buhârî'nin, eserinde kendi şahsi fikirlerine yer verdiği görülmektedir. Özel olarak bizim konumuz olan Sahih'in tefsir kitabı bölümüne baktığımızda, ayetlerle ilişkili hadis rivayetlerinin dışında kendi şahsi düşüncelerine yer verdiğini ve tefsir verilerinden oluşan bazı bilgiler verdiğini görmekteyiz. Buhârî'nin Sahih'inde bölüm başlıklarında bazı malumatlara yer vermesi bunları aktarması onu diğer musanniflerden ayıran bir başka özelliğidir. Aslında bir hadis eseri olan ve sadece rivayetler içermesi beklenen kitabında bablarda yaptığı tercümelerle kendi şahsi görüşlerini aktarma imkânı bulmuştur. Buhari tefsir kitabı bölümünde eserini diğerlerinden farklılaştıran dilbilimsel açıklamalara ve kelime izahlarına yer vermiştir. Onun bu uygulaması yalnızca tefsir kitabı ile sınırlı kalmamıştır. Bu kelime açıklamalarına eserinin hemen her yerinde rastlanmaktadır. Biz yalnızca tefsir kitabı bölümünde incelemelerde bulunduk. Buhari, hadis sahasında olduğu gibi tefsir sahasında da isminden bahsettirmiş bir alimdir. Bilindiği üzere hadis kitabında ilk defa tefsir başlığı açan o olmuştur. Buhârî'nin tefsir kitabı bölümü birçok kişi tarafından inceleme konusu olmuştur. Bizim de bu bölümün başlıklarında yer alan, Kuran lafızlarına yaptığı kendi yorumları, filolojik açıdan dikkatimizi çekmiştir. Şartlar el verdiğince bazı kelimeleri alıp değerlendirdik. Diğer filolojik kaynaklarla karşılaştırma yapmaya çalıştık. Yaptığımız lafız incelemeleri yalnızca tefsir kitabı bölümünü kapsamaktadır. Ele aldığımız lafızlar anlam bakımından dikkat çekici ve birden çok manaya gelen lafızlardır.