Employees effort obligation and juridicial consequences of effort obligation violation

Bağımlılık, kişisellik, süreklilik özellikleri çerçevesinde şekillenen iş sözleşmesinde işçi emek tahsisi suretiyle işgörme edimini yüklenmiştir. İşçi, borçlandığı işgörme edimini özen ile ifa etmelidir. Özen yükümü işgörme asli borcunu nitelemektedir. İşçinin şahsen ifa ettiği faaliyet, işverenin yönetim hakkı dahilinde yürüttüğü kendi risk ve sorumluluk alanındaki temel faaliyetin devamlılığını sağladığı gibi temel faaliyetten beklediği menfaatin gerçekleştirilmesinde de işlev görür; bu akdi menfaatin hakkıyla temini ise özen borcu ile mümkün olmaktadır. BK m.321'de özen borcu düzenlenmekte olup bu hüküm edim fiillerine ilişkindir, salt emek tahsisi veya salt davranış yükümleri bakımından doğrudan uygulama alanı bulamaz. Özen borcu, işin niteliği (objektif) ve işçinin şahsı (sübjektif) kıstaslarına göre tayin edilen özen ölçüsü ile somutlaşır. Özen ölçüsü her bir münferit işçi bakımından müstakil olarak, tarafların hukuki ilişkideki ortak iradeleri ve sözleşmenin başında kurulan menfaat dengesi çerçevesinde değerlendirilmelidir. İşçinin özen borcunu ihlali ile işverenin beklemeye hakkı olan özen ölçüsü temin edilmemekte ya da edilememektedir. Özen borcunun ihlali zarara sebep olduğu takdirde işveren tazminat hakkına sahiptir. Özen borcunun ihlali, ister işçinin kusurlu fiilinden ister imkansızlıktan kaynaklansın, işverenin işçinin ifa kabiliyetine olan güvenini zedelediği veya sarstığı takdirde işveren lehine iş güvencesi haricindeki sözleşmelerde sözleşmeyi fesih saiki, iş güvencesi dahilindeki sözleşmelerde fesih sebebi teşkil etmektedir. İhlalin ağırlığı ve menfaat dengesine olumsuz etkisi, fesih sebebinin haklı sebep ya da geçerli sebep niteliğini belirler. Geçerli sebeplerden yeterlilik, ifa kabiliyetinin kendisinde veya faaliyette meydana gelen değişiklik sebebiyle ifa kabiliyetinde ortaya çıkan zafiyet veya imkansızlık halini, davranışlar özen yükümüne aykırı fiil ve tutumları ifade eder. Anahtar Kelimeler : İş sözleşmesi, temel faaliyet, asli menfaat, iş güvencesi, ifa engeli, feshin son çare olması, haklı-geçerli sebep, emek tahsisi-işgörme, davranış yükümleri, özen borcu, özen ölçüsü, özenin ihlali, verim-performans, yeterlilik.