İşletmelerde yönetişim ve örgütsel öğrenme aracılığıyla dijital dönüşümün sürdürülebilir değer zinciri üzerindeki etkisi: İhracatçı firmalar üzerine bir uygulama

Son yıllarda dijital teknolojilerdeki hızlı gelişmeler ve ilerlemeler, firmaların temel iş operasyonlarını, süreçlerini ve stratejilerini önemli ölçüde etkilemektedir. Yaygın bir dijital dönüşüm sürecinden geçen firmaların, değer oluşturma ve sunma biçimlerinde değişiklikler meydana gelmektedir (Kraus vd., 2022). Özellikle geleneksel firmalarda sürdürülebilir değer oluşturmak, firmanın temel iş modelini sürekli olarak etkin bir biçimde uyarlamasına ve yenilemesine bağlıdır (Achtenhagen vd., 2013). Dijital dönüşüm, firmaların verimliliğini arttırma, nakliye, dağıtım süreçlerinde etkinliği sağlama ve lojistik kaynaklarının optimize edilmesi açısından birçok alanda iyileştirme sağlamaktadır (Junge ve Straube, 2020). Dijitalleşme sürecine uyum sağlayan ve tüm süreçlerinde teknolojik dönüşüme önem veren işletmelerin çevreye olan olumsuz etkilerinin azaldığı bazı araştırmacılar tarafından ileri sürülmektedir. Ayrıca bu işletmelerin karbon emisyonlarını önemli ölçüde azalttığı ve sürdürülebilirliğe katkı sağladığı sonucuna ulaşılmıştır. Sürdürülebilirlik faaliyetlerine katkı sağlayan diğer bir unsurun ise yönetişim olduğu vurgulanmaktadır. Değer zincirindeki tüm faaliyetlerinde sürdürülebilirlik ilkesini esas alan işletmelerde zincirin nasıl yönetileceği, koordine ve kontrol edileceği konusunda yönetişim kavramı yol gösterici olmaktadır. Sürdürülebilir değer zincirinde kaynakların nasıl dağıtılacağı ve zincirde yer alan paydaşlar arasındaki ilişkiler yönetişim yapısı ile belirlenmektedir. Tüm bu süreçlerde organizasyonun ihtiyaç duyduğu bilgilerin elde edilmesi ya da üretilmesi, dağıtılması ve değerlendirilmesi ise örgütsel öğrenme ile mümkün olmaktadır. Ayrıca örgütsel öğrenmeyi gerçekleştiren organizasyonlar sürdürülebilir çözümler üretebilmektedir. Bu açıdan düşünüldüğünde, ilgili literatürde dijital dönüşümün işletmelerin değer zincirinde yer alan faaliyetlerin çevreye zararı en aza indirecek ya da ortadan kaldıracak şekilde gerçekleşmesine olanak tanıdığı, yönetişim ve örgütsel öğrenmenin ise bu süreci desteklediği görülmektedir. Bu doğrultuda çalışma, dijital dönüşümün sürdürülebilir değer zinciri üzerindeki etkisinde yönetişim ve örgütsel öğrenmenin aracılık etkisini ölçmeyi amaçlamaktadır. Araştırma evrenini Türkiye'de faaliyet gösteren ihracatçı firmalarda istihdam edilen yönetici/ müdür ve işletme sahip/ ortaklar oluşturmaktadır. Anket verileri, yüz yüze ve LinkedIn üzerinden ilgili pozisyonlara sahip kişiler ile bire bir iletişim kurularak elde edilmiştir. Araştırma doğrultusunda dağıtılan anketlerin sadece 393 tanesi cevaplandırılmıştır. Anket tekniği ile elde edilen verilerin analizinde IBM Statistic SPSS 23 ve AMOS 23 paket programları kullanılarak açımlayıcı ve doğrulayıcı faktör analizi, güvenilirlik, homojenlik ve korelasyon testleri yapılmış olup hipotezlerin test edilmesi amacıyla da yapısal eşitlik modellemesi kullanılmıştır. Araştırmada literatürde yer alan teorik bilgilerden hareketle model oluşturulmuştur. Kavramsal modelde yer alan hipotezleri test etmek için yapısal eşitlik modelinden yararlanılmıştır. Yapısal eşitlik modeli ile dijital dönüşümün sürdürülebilir değer zinciri üzerindeki etkisinde yönetişim ve örgütsel öğrenmenin aracılık rolü analiz edilmiştir. Yapısal eşitlik model analizi sonucunda elde edilen veriler ışığında; dijital dönüşümün sürdürülebilir değer zinciri, yönetişim ve örgütsel öğrenme üzerinde pozitif yönde ve anlamlı etkiye sahip olduğu, yönetişimin sürdürülebilir değer zinciri üzerinde pozitif ve anlamlı bir etkiye sahip olduğu, örgütsel öğrenmenin sürdürülebilir değer zinciri üzerinde anlamlı bir etkiye sahip olmadığı, dijital dönüşümün sürdürülebilir değer zinciri üzerindeki etkisinde yönetişim ve örgütsel öğrenmenin aracılık etkisinin olduğu ve bu etkinin anlamlı olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Çalışma en güncel verilere dayanması ve sürdürülebilir değer zincirine etki eden farklı değişkenleri incelemesi açısından literatüre katkı sunmaktadır.