İzmir Çeşme (Merkez) ve Alaçatı'daki Osmanlı Dönemi mezar taşları

Çeşme Musalla Mahallesi Merkez Mezarlık, Çeşme Hacı Mehmet Ağa Cami Haziresi ve Alaçatı Memiş Ağa Cami Haziresi'ndeki Osmanlı dönemi mezar taşları tezimizin konusunu oluşturmaktadır. 18.- 19. ve 20 yüzyılın ilk yarısına ait Osmanlı dönemi mezar taşları, Çeşme'nin tarihi açısından da tarihi öneme sahip birer kaynak teşkil etmektedir. Batı Anadolu mezar taşlarıyla ortak özelliklere sahip mezar taşları, dönemin başlıkları, form ve süslemeleriyle de dikkat çeker. Tarihi açıdan büyük önem taşıyan ve çok fazla bilinmeyen bu mezar taşları, mezarlıklardaki yerlerinde kendi sonlarını beklemektedir. Tez çalışmamızda toplamda 205 mezar taşı değerlendirmeye alınmıştır. Mezar taşlarının en erken tarihlisi 1716M, en geç tarihlisi Cumhuriyet dönemine ait 1930 tarihli mezar taşıdır. İncelenen mezar taşlarında 108'i erkek mezar taşıdır. Erkek mezar taşlarından 95'i başlıklı olup diğer 13 mezar taşının başlıkları kırık ve bulunmamaktadır. Kadın mezar taşlarından 79'u sağlam olup 5'inin başlıkları kırık durumdadır. Baş taşları bulunmayan 13 adet ayak taşları tek başlarına değerlendirilmiştir. Tez çalışmamızda mezar taşlarını; teknik ve malzeme, mezar tipi, mezar taşı tipi, başlık tipolojisi, süsleme özellikleri ve mezar taşı yazıları olarak altı ana başlık altında inceleyip değerlendirdik. Süslemelerde kullanılan motifler, naturalist ve Barok üslubun etkisi altında kadın mezar taşlarını süslediği kadar erkek mezar taşlarını da süslediği görülmektedir. Süslemelerde en çok bitkisel motifler kullanılmıştır. Bunun yanında nesneli motifler, geometrik motifler, mimari bezemeli motifler kullanılmıştır. Kitabeler Sülüs, Celi Süslüs, Ta'lik, Celi Ta'lik, Nesih ve Rık'a hatla yazılmıştır. Süslemeleri ve kitabeleriyle sanat tarihi açısından büyük değer taşıyan mezar taşları, tarih boyunca Türk toplumunda ölüme ve ölen şahısa verilen değerin somut örnekleridir. Çeşme mezar taşlarında da son dönem bu kültürel uzantının örneklerini görmekteyiz. Anahtar Kelimeler: Çeşme, Alaçatı, Mezar taşı, Süsleme, Kitabe.