İzmirli İsmail Hakkı'nın felsefe ve kelâmı birleştirme çabaları

İzmirli İsmail Hakkı (1868-1946) Osmanlı Devleti'nin sonu ile Cumhuriyet'in ilk döneminde yaşamış, İslâmî ilimlerin birçok alanında eserler kaleme almış, ele alıp incelediği dinî konularda rasyonel ve eleştirel bakış açısına sahip çok yönlü bir âlimdir. Kelâm ilmini, yaşadığı dönemin ilmî ihtiyaçlarına cevap verme konusunda yetersiz bulmuş, bu ilmin usûl, yöntem ve muhtevâ açısından günün ihtiyaçlarına cevap verebilecek şekilde yeniden düzenlenmesini gerekli görmüştür. İzmirli, Osmanlılar'ın son döneminde yaşanan oldukça karışık ve problemli bir ortamda, başta kelâm ilmi olmak üzere, İslâm düşünce anlayışının yeniden canlanması için büyük çaba göstermiştir. Batı'da meydana gelen ve hızla yayılan bilimsel ve teknik gelişmeleri yakından takip etmiş, inşâ etmeyi ve yazmayı hedeflediği Yeni İlm-i Kelâm'ı bu gelişmeler ışığında oluşturmak istemiştir. Batı'da ortaya çıkan ve İslâm inanç sistemini tehdit eden zararlı düşünce ve akımlarla da mücadele eden İzmirli, bu akımların yanlış düşüncelerini, yine onların delillerini kullanarak çürütmüştür. İslâm düşüncesi ve Batı felsefesinin birbirini tamamladığını düşünen İzmirli İsmail Hakkı, çağın problemlerine bu iki sistemi birleştirerek çözüm arama çabası içinde olmuştur.