İzmit Körfezi'ne dökülen akarsuların su kalitesinin değerlendirilmesinde diyatome indekslerinin kullanılması

Bu çalışmada İzmit Körfezi'ne dökülen 8 derede bulunan 13 istasyonun epilitik diyatomeleri incelenerek bu derelerin ekolojik kalitesinin ortaya çıkarılması amaçlanmıştır. İzmit Körfezi'ne dökülen Ballıkaya (1), Saz (2), Dil (3), Çınarlı (4 ve 5), Yırım (6 ve 7), Kiraz (8 ve 9), Hisar (10 ve 11) ve Değirmen (12 ve 13) derelerinde bulunan toplam 13 istasyondan 2022-2023 döneminde sonbahar, kış, ilkbahar, yaz mevsimlerinde olmak üzere yıl boyunca 4 kez su ve epilitik diyatome örnekleri alınarak su örneklerinin laboratuvarda kimyasal analizleri yapılmıştır. Elde edilen diyatome örneklerinin teşhis ve sayımı yapılarak baskın ve sık görülen türler belirlenmiştir. Elde edilen biyolojik parametrelerle, Diversite (çeşitlilik), Evenness (düzenlilik) ve Richness (tür sayısı) ve benzerlik analizleri yapılmıştır. Tespit edilen türlerin bolluğu diyatome indekslerinde değerlendirilerek derelerin ekolojik statüsü üzerinde durulmuştur. İstasyonlar ve mevsimler arasındaki farklar istatistiksel olarak belirlenmiş olup fizikokimyasalların diyatome indeksleriyle regresyonu incelenerek çalışmadaki en iyi sonuç veren indeksler belirlenmiştir. Aynı zamanda fizikokimyasalların çeşitlilik, düzenlilik ve tür sayısını nasıl etkilediğine bakılmıştır. Tüm çalışma boyunca 51 örneklemden toplam 32 familyaya ait 347 diyatome taksonu tespit edilmiştir. 18 farklı diyatome indeksi kullanılarak yapılan kalite tayininde Saz (2), Dil (3), Yırım(7), Kiraz (9), Hisar (11) ve Değirmendere (13) istasyonların "çok kötü" kalitede ötrofik, Hisar (10), Değirmen (12) istasyonlarının "kötü" kalitede meso-ötrofik, Ballıkaya (1), Çınarlı (4 ve 5), ve Yırım (6) istasyonlarının "orta" kalitede meso-ötrofik, Kiraz (8) istasyonunun ise orta-iyi kalitede oligo-mesotrofik olduğu tespit edilmiştir. Artıklık Analizinde (RDA) Saz (2), Dil (3) ve Hisar (11) istasyonlarının, kirletici fizikokimyasal parametrelerin ve kirliliğe toleranslı baskın türlerin birbirine yakın konumlandığı görülmüş, diyatome indeklerinin sonuçları ile birlikte bu istasyonların en kirli istasyonlar olduğu tespit edilmiştir. Fizikokimyasallar açısından kirli olduğu düşünülen istasyonlarda kirliliğe toleranslı türler olan Craticula subminuscula, Nitzschia palea, Nitzschia palea var. debilis, Nitzschia amphibia, Nitzschia capitellata, Navicula veneta, Mayamea permitis, Fistulifera saprophila, Sellaphora saugerressii, Achnanthidium minutissimum var. jackii sık ve baskın görülmüştür. Bu istasyonlarda diğer istasyonlara göre düşük tür sayısı ve düşük düzenlilik gözlemlenerek kirliliğin çeşitliliği olumsuz etkilediği görülmüştür. Derelerin aşağı havzalarında kirletici parametrelerin çarpıcı şekilde yüksek bulunması, kirliliğe toleranslı türlerin yüksek bolluğu ve düşük çeşitlilik bu istasyonların insan etkisine maruz kaldığına işaret etmektedir. Çevresel parametrelerin tür sayısı ile yapılan regresyon analizinde toplam fosfor (TP), fosfat (PO4-P), ve sülfat (SO4) tür sayısını negatif, çözünmüş oksijenin (ÇO) ise pozitif etkilediği tespit edilmiştir. Kirliliğin tür sayısı, diversite ve evenness değerlerini olumsuz etkilediği dikkat çekmiştir. Çevresel parametrelerin diyatome indeksleri ile regresyonu incelendiğinde ise TP ve PO4-P başta olmak üzere birçok parametreyle en güçlü regresyonu Descy's Indeksi (DES) vermiştir. Descy's İndeksi ile birlikte toplam 13 diyatome indeksinin çevresel parametrelerle güçlü regresyonu bulunarak bu indekslerin derelerin ekolojik durumunu tayin etmede başarılı olduğu görülmüştür. Anahtar kelimeler: Akarsular, Diyatome İndeksleri, Ekolojik Kalite, İzmit Körfezi