John Rawls'un adalet yaklaşımı bağlamında engelli istihdamında sosyal adalet kavramının değerlendirilmesi: EKPSS örneği

Engellilik tüm toplumlarda geçmişten günümüze her zaman yer etmiş bir olgudur. Hayatının herhangi bir evresinde engelli olabilme durumuyla karşı karşıya olan birey, engeli ve engelliyi tanımalı, sosyal içerme ile topluma dâhil etmeli ve tüm toplum fertlerinin sahip oldukları temel hak ve özgürlüklere ulaşması için gerekli düzenlemelerin yapılmasını sağlamalıdır. Bu aşamada engelli bireylerin insana yakışır onurlu bir yaşam sürmelerinin yolu çalışma hayatına dâhil olmaktır. Çalışma hayatı ve istihdamla ilgili yapılan anayasal düzenlemelerle bugünkü şeklini alan haliyle engelli bireylerin bu hakkı elde edebilmeleri için yapılan uygulamalardan biri EKPSS'dir. Önemli bir istihdam alanı olarak düzenlenen EKPSS engelli bireylerin fırsat eşitliği sağlanarak, engel türüne göre kategori ve soru seviyelerinin hazırlanması bakımından görünüşte adil görünmektedir. Bu araştırmanın amacı, dezavantajlı bireylere fırsat eşitliği sağlamak amacıyla yapılan EKPSS'nin kendi içerisinde düzenlemelerini incelemek, engelli bireylerin engel düzeylerine göre bu sınavdan ne ölçüde fayda sağladığını saptayabilmek, yaşadığı sorunları tespit edebilmek konusunda bilgi edinmektir. Bu doğrultuda nitel araştırma yöntemi kullanılarak yapılan çalışmada, 15 engelli bireyin görüşü alınmış, görüşmelerde yarı yapılandırılmış mülakat tekniği kullanılmıştır. Elde edilen verileri MAXQADA 2024 programı ile kodlanarak ve kod matrisi ve kod-alt-kod modeli araçlarıyla yorumlayarak bulgu elde edilmeye çalışılan çalışmanın kuramsal çerçevesini John Rawls'un adalet yaklaşımı oluşturmaktadır. Kaynaklara ulaşmakta güçlük çeken en dezavantajlı kesimin en fazla fayda görmesini savunan yaklaşım ışığında bulgular incelenmiş sonuç olarak, katılımcıların görüşlerine göre EKPSS'nin kendi içinde haksız rekabete yol açan düzenlemelerinin olduğu, birçok farklı engel türü ve seviyesinin aynı kategoriler altında sınava alınmasından rahatsızlık duyulduğu, engelli bireyleri çalışma hayatına dâhil etmek amacıyla yapılmış bu sınavın suistimale uğradığı sonucuna varılmıştır. Bu doğrultuda bu çalışma sınavın dezavantajlı bireyler için en üst düzeyde yarar sağlayabilecekleri hale gelebilmesi için alternatif düzenlemeler ve politikalar üretilebilmesine katkıda bulunulması açısından önemli bulunmuştur