Kalkınmanın sürdürülebilirliği: Türkiye ve Çin'in karşılaştırmalı bir analizi

Son yıllarda özellikle çevre konularının yoğun bir şekilde ön plana çıkmasıyla daha çok dikkat çeken sürdürülebilir kalkınma kavramı, ülke ekonomilerinin ve uluslararası entegrasyonların odak ve kilit noktası haline gelmiştir. Ülkeler ekonomik kalkınma planlarında sürdürülebilirlik başlığına yer vermiş, bazı ekonomik entegrasyonlar anlaşma şartlarında sürdürülebilir çalışmaları koşul haline getirmişlerdir. Özellikle son 20 yılda daha çok ön plana çıkan bu kavram, ekonomi politikalarının da ciddi bir parçası haline gelmiştir. Bu tezde, sürdürülebilir kalkınmanın bu derece ön planda olduğu ve önemli görüldüğü bu dönemde, Dünya ekonomisinde önemli bir yere sahip olan Çin Halk Cumhuriyeti ve potansiyeli ve coğrafi konumu gereği kritik bir öneme sahip olan Türkiye Cumhuriyeti ekonomileri betimsel analiz ekseninde incelenmiştir. Birbirinden yapısal açıdan bu derece farklı olan iki ülkenin sürdürülebilir kalkınma açısından değerlendirilmesi de bu alana yeni bir bakış açısı kazandırmaktadır. Bu tezde geniş bir veri seti kullanılmış olup gıda üretimi, yenilenebilir enerji kullanımı, gelir eşitsizliği, dış ticaret, sermaye hareketleri, işgücü piyasaları, demografik koşullar, hastane ve doktor sayıları, göç oranları, patent başvuruları gibi birçok etken göz önünde bulundurulmuştur. Bu tezde, kapsamlı bir betimsel analiz ile ekonometrik bir analiz icra edilmiştir. Derlenen verilerin iki ülke açısından karşılaştırılması sonucunda hem Çin hem de Türkiye ekonomileri bazı faktörler bakımından sürdürülebilir bir kalkınma süreci gösterirken diğer bazı faktörler bakımından ise bugünkü ilerlemelerin gelecekteki ilerleme süreçlerinden ödün verilmesi pahasına gerçekleştiğini ortaya koymaktadır. Çalışmanın ekonometrik analiz kısmında ise seçilmiş sürdürülebilir kalkınma göstergelerinin ülkelerin kalkınma süreçleri üzerindeki etkileri zaman serisi analizi ile tahmin edilmiştir. ARDL Sınır testinden elde edilen bulgular, sabit sermaye yatırımları, enerji ithalatı ve patentler her iki ülkede kişi başına GSYİH üzerinde pozitif bir etki gösterirken beşeri sermaye Çin'de kısmi pozitif etki ve Türkiye'de pozitif bir etki göstermektedir. Dış borç stokunun etkisi, Türkiye'de negatif iken Çin'de istatistiki olarak anlamlı değildir. Gelir eşitsizliğine bakıldığında ise Türkiye'de negatif bir etkinin, Çin'de ise pozitif bir etkinin var olduğu gözlenmiştir. Son olarak, yenilenebilir enerji kullanım oranındaki artışların Türkiye'de kişi başına GSYİH'yi artırdığı, Çin'de ise azalttığı bulgusuna ulaşılmıştır. İki ülkede farklılaşan etkilerin gözlenmesi, ülkelerin farklı kalkınma stratejileri izlediğini ortaya koymaktadır. Bunun da ötesinde, Çin'in kalkınma gündeminin sürdürülebilir kalkınma ilkelerinden oldukça uzakta olduğunu söylemek mümkündür.