Kamu hizmeti ve idari işlem alanı olarak zorunlu askerlik

Zorunlu askerlik hizmeti, modern ulus-devletin oluşum sürecinde ortaya çıkmış ve yasal olarak ilk kez 1793'te Fransa'da uygulanmıştır. Müteakip yüzyıllarda başta Batı ülkeleri olmak üzere bütün dünyada yaygın hale gelmiştir. Ancak özellikle soğuk savaştan sonra yerini profesyonel askerliğe terk etmeye yüz tutmuştur. Buna paralel olarak çok sayıda devlet vicdanî red hakkını tanımaya başlamıştır. Avrupa konseyi ülkelerinden sâdece 29'unda zorunlu askerlik uygulanmakta ve hemen tamamı ?Türkiye, Azerbaycan ve Belarus hariç ? vicdanî red hakkını kabul etmiştir.Vicdanî red hakkı ve zorunlu askerlik hizmeti, milletler arası hukukta din ve inanç özgürlüğü ile zorla çalıştırma yasağı kapsamında ele alınmaktadır. Birleşmiş Milletler Medenî ve Siyasî Haklar Sözleşmesi (m.8,18) ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi hükümlerine göre (m.4, 9), üye devletler zorunlu askerlik usûlüne son vermek ve vicdanî red hakkını tanımak zorunda değildir. Ancak, BM ve Avrupa Konseyi organları bu konularda ülkeleri zorlamaktadır.Türkiye'de zorunlu askerlik, Tanzimat'ın ilanından sonra, 1846'da yürürlüğe giren ilk Asker alma Kanunu ile kabul edildi. Cumhuriyet döneminde 1927'de kabul edilen 1111 sayılı Askerlik Kanunu hâlen uygulanmaktadır. Türk Anayasa'sına göre, vatan hizmeti her Türk'ün hakkı ve ödevidir. 1111 sayılı Kanun'un 1'nci maddesine göre de her erkek vatandaş askerlik yapmakla yükümlüdür. Bu düzenlemelere göre, askerlik, birçok temel hak ve hürriyeti sınırlayan bir kamu hizmetidir. Anayasa'ya göre, askerlik hizmeti zorunlu değildir. Yasa Koyucu, askerlik dışında başka vatan hizmeti öngörebilir ve bu Silahlı Kuvvetler dışında bir kamu kesiminde de yerine getirilebilir. Laiklik ve eşitlik ilkelerine uygun olmak kaydıyla, yasalarla vicdanî red hakkı tanınabilir. Türkiye AİHS'ne ve AİHM'ne göre vicdanî red hakkını tanımak zorunda değildir. Osman Murat ÜLKE kararı da bu hakkın tanınmasını gerektirmemektedir.Türkiye'de, asker alma işlemleri ve süreci, temel kanun olan 1111 sayılı Kanun'a göre yürütülmektedir. Yüksek öğrenim görenler 1076 sayılı Kanun'a göre yedek subay olarak askerlik yaparlar. Bundan başka, bedelli askerlik, dövizle askerlik, yedek subay öğretmenlik, er öğretmenlik, kısa dönem askerlik, kamu kuruluşlarında görev alma gibi alternatif askerlik usûlleri mevcuttur.Türkiye'nin içinde bulunduğu hal ve şartlar, mevcut zorunlu askerlik sistemini sürdürmesini gerektirmektedir. Ancak Kanun'unu da çağın gereklerine uydurmak zorundadır.