Kastamonu vakıfları (13.-16. yüzyıl)

Anadolu'nun en kadim şehirlerinden biri olan Kastamonu'da beyliklerden Osmanlı'ya kadar uzanan süreçte kurulan vakıfların ele alındığı bu çalışmada, XV. ve XVI. yüzyıllar için tarihlendirilmiş evkaf, icmal ve mufassal tahrir defterleri başta olmak üzere vakfiyelerden ve diğer arşiv belgelerinden istifade edilmiştir. Kastamonu, Anadolu'nun Türkleşmesine şahit olması dolayısıyla Türk kültürünün ve tarihinin izlenebildiği şehirlerden biridir. Çünkü burada Selçuklular, beylikler ve Osmanlı döneminde sağlam bir Türk kültürü vücut bulmuştur. Bu kültürün ortaya çıkarılması gayretiyle şehre dair birçok akademik ve bilimsel çalışma yapılmış ve halen de yapılmaktadır. Bu çalışma da bu gayretin bir sonucu olarak ortaya çıkmıştır. Bilindiği gibi şehirleşmenin en önemli unsurlarından biri vakıflardır. Vakıflar sayesinde Türk medeniyetinin bu zengin mirası yüzyıllarca korunabilmiş ve hâkim unsur tarafından yerine getirilmeyen bazı hizmetler çeşitli vakıflar kanalıyla sağlanmıştır. İnşa edilen camiler, mescidler, zaviyeler, hanlar, hamamlar kısacası medeni bir toplumda olması gereken tüm hizmetler vakıf sistemi sayesinde desteklenmiş ve korunmuştur. Kastamonu, Osmanlı idari sistemi içerisinde değerlendirildiğinde en önemli sancaklarından biridir. Dolayısıyla Selçuklulardan ve beyliklerden devraldığı mirası devam ettirerek burada birçok alana hizmet eden pek çok vakfın kurulmasına vesile olmuştur. Bu bağlamda tezde, beylerin, hatunların, devlet adamlarının, din ve yargı mensuplarının hatta sıradan reayanın kurduğu vakıflar üzerinde durulmuştur. Türklerin Kastamonu'ya ilk gelişinde vakıfların genellikle yöreye hâkim olan beyler tarafından kurulduğu söylenebilir. Bu beyler ve devlet adamları tarafından kurulan vakıfların gerek beylikler ve gerekse Osmanlı dönemi olmak üzere büyük külliyeler veya zengin gelirlere sahip din ve eğitim kurumları oldukları anlaşılmaktadır. Reayanın kurduğu vakıflar ise umumiyetle belirli bir miktar para, dükkân veya arazi parçasından oluşmaktadır. Bu yönüyle şehirde, vakıf kurumunun nasıl geliştiğini, bu kurumların neler olduğunu ve yine Kastamonu'da yaşamış vakıf kurucularının kimler olduğunu tespit etmek çalışmanın en önemli kısmıdır.