Kil çekirdekli toprak dolgu atık barajlarında sızmanın nümerik metotlarla araştırılması

Sızma, bütün ayrıntılarıyla açıklanamayan önemli baraj stabilite problemlerinden biridir. Sızma basit olarak suyun barajın memba kısmından mansap tarafına doğal yollarla hareketi olarak tanımlanır. Suyun bu hareketi hem klasik su barajlarında hem de atık barajlarında baraj ömrüne ve baraj stabilitesine önemli derecede etki eder. Baraj gövdelerinde borulanma oluşması ve içsel erozyonun meydana gelmesi bu etkinin sonuçlarındandır. Atık barajlar, çeşitli yollarla elde edilmiş atıkları depolamaya yarayan ve yine çeşitli yollarla üzerinde biriken suyu mansaba aktaran yapılardır. Atık baraj birçok yönüyle klasik su barajlarından farklılık gösterir. En önemli farklardan biri barajın ömrüdür. Su barajlarında ömür sınırlıyken, atık barajın ise atık üreten madenin faaliyetleri bitse bile çok daha uzun zaman stabil kalması gerekmektedir. Diğer bir fark ise atık barajın çevre açısından büyük risk oluşturan atıkların depolamaya olanak vermesidir. Bu durumdan dolayı herhangi bir sızmaya karşı çevreye verilebilecek zarar büyük olacağından, tasarım kriterleri açısından sızmanın hayati bir durum teşkil ettiği aşikârdır. Diğer bir taraftan atık barajlarda sızma mekanizmasını açıklayacak literatür çalışmalarının sayısı sınırlıdır. Bu çalışmada, tipik bir toprak dolgu baraj tipi atık barajın sonlu farklar yardımıyla oluşturulmuş yeni bir matematik model ile sızma mekanizması incelenmiştir. Atık baraja ait sızma ağı çıkartılmış, sızma miktarı ise sonlu elemanlar tabanlı GeoStudio SEEP/W programı ile mukayese edilmiştir. İki modelde de gözlenen sonuçlar tatmin edici olup aradaki farklar kabul edilebilir seviyededir. Bu durum uygulama açısından karmaşık sızma problemlerine kolay ve uygulanabilir bir bakış açısı getirmektedir. Anahtar Kelimeler: Sızma, Atık Baraj ve Sonlu Farklar Metodu