Kitâb-ı Hâver-nâme'nin metindeşliği ve incelenmesi

Türk Edebiyatında geniş bir yere sahip olan cenk kitapları içinde Türk ve İslâm dünyasındaki konumu nedeniyle Hz. Ali'nin mücadelelerini anlatan eserler farklı bir öneme sahiptir. Bu çalışmada, Hz. Ali'nin cenklerini anlatan eserlerden biri olan Kitâb-ı Hâver-nâme transkribe edilerek üzerinde araştırma yapmak hedeflenmiştir. Serlevhada, "kitap" ve "nâme" terimlerinin birlikte kullanılması dikat çekicidir. Kitâb-ı Hâver-nâme, 17598 beyitten oluşan manzum bir cenk-nâmedir. Eserin kim tarafından ne zaman istinsah edildiği belli değildir. Hz. Ali'nin mücadelelerinin anlatıldığı hikâyeye uygun minyatürlerin varlığı, metinde Arapça, Farsça hiçbir hikâye yer almamasına rağmen dört Arapça, yüz altı Farsça başlığın olması eseri diğer cenknâmelerden farklı kılan özelliklerdendir. Kitâb-ı Hâver-nâme'den söz eden kaynaklarda eserin bir cenknâme olduğu üzerinde durulur; ancak eserin cenknâme oluşunun yanı sıra aynı zamanda metin akışı içinde sık sık dînî ve ahlâkî öğütler içeren bir nasîhatnâme olduğu özelliğinden söz edilmez. Eserde Hz. Ali dışında birçok sahabe kahramanlıkları ile önemli roller üstlenmişlerdir. Ayrıca dînî motifler ve masal motifleri eserin geneline hâkimdir. Türk edebiyatında önemli bir yere sahip bir diğer eser de Hz. Ali'nin cenklerinin konu edinildiği 4896 beyitten oluşan Dâstân-ı Hâver-Zemîn'dir. Kitâb-ı Hâver-nâme'deki özellikle olay, şahıs ve motifler dikkat çekici bir şekilde Dâstân-ı Hâver-Zemîn'de de yer alır. Kitâb-ı Hâver-nâme incelenirken Dâstân-ı Hâver-Zemîn adlı eser ile şekil, dil,konu, şahıslar, motif özellikleri,zaman ve mekân unsurları bakımından değerlendirilerek iki eserin metindeşlik ilişkisi üzerinde durulmuştur. Anadolu sahasında yazılan Türkçe manzum cenk-nâmelerin iki halkası olan Kitâb-ı Hâver-nâme ve Dâstân-ı Haver-Zemîn karşılaştırılarak Türk destancılık geleneğine ve Hz. Ali'nin Cenkleri ile ilgili yapılan çalışmalara sağlanan katkıların arttırılması hedeflenmiştir. Anahtar Kelimeler: Hz. Ali, Kitâb-ı Hâver-nâme, Destan, Cenknâme, Dâstân-ı Hâver-Zemîn.