Koroner arter hastalığı nedeniyle statin kullanan hastalarda tedavi ne kadar optimal? "Epidemiyolojik çalışma"

Giriş ve Amaç: Koroner arter hastalığı öyküsü mevcut olan hastalarda antilipidemik tedavinin kardiyovasküler sonlanımlar üzerindeki olumlu etkileri uzun süreden beri yapılan çalışmalarla ortaya konmuştur. Yine bu çalışmalarda özellikle üzerinde durulan ve sonlanımlar üzerinde büyük etkisi olan husus, hastalık için hedef düşük dansiteli lipoprotein (LDL) değerlerine ulaşılıp ulaşılmadığıdır. Hastaların, kılavuzların üzerinde durduğu ve yıllar içerisinde daha agresif düşüşü önerilen hedef LDL değerlerine ulaşamadığı da çeşitli çalışmalarda gösterilmiştir. Çalışmamızın amacı; antiaterojenik, pleiotropik, antienflamatuvar ve antioksidan etkileri mevcut olan statinlerin, kardiyolog doktorların reçete ettiği KAH hastalarında mevcut kılavuz önerilerine göre kullanılıp kullanılmadığının ve hedef LDL değerlerine ulaşılıp ulaşılmadığının belirlenmesidir. Yine uygun dozda ilacını almayıp hedef LDL değerlerine ulaşılamayan hastalarda varsa hedef doza ulaşmayı kısıtlayan hasta veya ilaç temelli faktörler ortaya konacak ve daha fazla hastanın hedef dozda ve hedef LDL düzeylerine ulaşacak şekilde antilipidemik tedavi almalarını sağlamak için yapılabilecekler tartışılacaktır. Gereç ve Yöntem: Çalışma, Dicle Üniversitesi Hastanesi'nde yürütülen bir anket çalışmasıdır. Çalışmamıza hastaneye ayaktan başvuran ya da hastanede yatarak tedavi gören ve koroner arter hastalığı nedeniyle en az üç aydır statin tedavisi alan 18 yaş üstü 664 hasta alındı. Hastaların demografik verileri kaydedildi. Hastalara statin tedavisini hangi amaçla aldıkları soruldu ayrıca ne kadar süre boyunca ve hangi doz aralığında tedaviye devam edildiği not edildi. Hastaların rutin laboratuvar tetkikleri incelenerek kolesterol paneli ve diğer parametreleri değerlendirildi. Hastaların elektrokardiyografileri (EKG) çekilerek hız ve ritim değerlendirmesi yapıldı. Hastaların, 2D transtorasik ekokardiyografi (EKO) değerlendirmesiyle ejeksiyon fraksiyonları (EF) ve sol ventrikül çapları (LV) ayrıca kapak yapı ve fonksiyonları incelendi. Bulgular: Çalışmaya KAH nedeniyle statin kullanan 664 hasta dahil edildi. Hastaların %60.2'si (400) erkek %39.8'i (264) kadındı. Boy ortalamaları 166.4 ± 8.4 kilo ortalamaları ise 79.5±11.9 olarak bulundu. 664 hastanın tümü evliydi. İkamet bölgelerine baktığımızda %51.5'i (342) il merkezinde, %27.1'i (180) ilçede, %21.4'ü (142) ise köyde ikametliydi. Gelir düzeyine göre dağılıma baktığımızda ise hastaların %54.2'si (360) <2000 TL, %40.4'ü (268) 2000-5000 TL, %5.4'ü (36) 5000-10000 TL'lik gelire sahipti. Çalışmaya aldığımız hastaların statin alma endikasyonlarına bakıldığında %24.1'i (160) STEMI, %18.7'si (124) NSTEMI, %5.6'sı (40) USAP, %41.6'sı (276) SAP ve %9.6'sı (64) da KAH (nonkritik darlık) nedeniyle tedavi almaktaydı. Statin tedavisini alma süreleri incelendiğinde hastaların %4.8'i (32) 3-6 ay, %10.5'i (70) 6-12 ay, %19'u (126) 1-3 yıl, %17.2'si (114) 3-5 yıl, %25.3'ü (168) 5-10 yıl, %16.9'u (112) 10-15 yıl, %3.9'u (26) 15-20 yıl, %2.4'ü (16) de >20 yıl şeklinde bir dağılım elde edildi. Vital değerlendirmede kalp hızı ortalaması 78.4±16.4, sistolik kan basıncı 128.2±18.1 mmHg, diastolik kan basıncı 76.0±10.3 mmHg bulundu. Hastalarda mevcut olan komorbiditelere baktığımızda HT %66.3 (440), DM %49.7 (330), sigara %56.6 (376), AF %5.1 (34), KAH yönünden aile öyküsü %15.4 (102), KBH %6.6 (44), KOAH %10.5 (70) oranında bulundu. Çalışmaya alınan hastaların %93.4'ü (620) gibi büyük bir çoğunluğu sinüs ritmindeydi. %5.1'i (34) AF, %1.5'i (10) ise pace ritmindeydi. %96.4'ünde (640) herhangi bir dal bloğu gözlenmezken %2.4'ü (16) LBBB, %1.2'si ise RBBB morfolojisine sahipti. Hastaların ortalama EF'si %52.6±10.3'tü. LVDD değeri 48.3±5.7 mm, LA çapı 38.7±5.1 mm, sistolik pulmoner arter basıncı (PABs) 31.8±12.1 mmHg bulundu. Kapak yetersizliklerine bakıldığında hastaların %8.1'inde orta MY, %1.8'inde ileri MY, %0.9'unda orta AY, %4.2'sinde orta TY, %1.2'sinde ileri TY mevcuttu. Hastaların ortalama total kolesterol değeri 186.7±53.4 mg/dl, LDL değeri 112.4±43.0 mg/dl, trigliserit değeri 148.4±101.6 mg/dl, HDL değeri ise 43.1±10.1 mg/dl olarak bulundu. Ortalama GFR hızı 80.8±24.5 ml/dk, kreatinin değeri 1.01±0.72 mg/dl bulundu. Glukoz ortalaması ise 158±79'du. Hastaların %76.5'i (508) Atorvastatin, %18.7'si (124) Rosuvastatin, %4.2'si (28) Pitavastatin, %0.6'sı (4) Pravastatin almaktaydı. Statin tedavisi yanında ek antilipidemik ajan ihtiyacı olan hastalar, tüm hastaların %2.7'siydi. Tüm hastaların %1.8'i (12) Statin + Fenofibrat, %0.9'u ise (6) Statin + Ezetimib kombinasyonuyla tedavi oluyordu. Statin tedavisine ek olarak hastaların aldığı diğer tedavilere baktığımızda hastaların %72.9'unun (484) beta bloker, %58.2'sinin (386) ACEi/ARB, %8.2'sinin (55) MRA, %20.4'ünün (135) kalsiyum kanal blokeri, %1.5'inin (10) SGLT-2i, %93.4'ünün (620) antiagregan, %6.6'sının (44) antikoagülan aldığı gözlendi. Çalışma verileri incelendiğinde hastaların sadece %6.3'ünün (42) 2019 ESC Dislipidemi Kılavuzu'nda KAH hastaları için önerilen LDL<55 mg/dl hedef değerine ulaştığı gözlenmektedir. LDL için 55-70 mg/dl değerine ulaşan hastalar, tüm hastaların %12'si (80)'dir. Bu bağlamda LDL<70 mg/dl olan tüm hastaların oranına bakılırsa %18.3 (122)'tür. LDL değeri <100 mg/dl olan toplam hasta yüzdesi %45.7 (304)'dir. Hastaların %54.2'sinde (360) ise LDL düzeyi 100 mg/dl'nin üstünde kalmıştır. Bu yüksek LDL düzeylerine rağmen statin dozunun arttırılmamasının nedenleri; hastaların %46.7'sinde doktorun uygun görmemesi, %20.2'sinde yan etki nedeniyle doktor tarafından doz düşümü yapılması, %25.3'ünde kolesterol ilaçlarına karşı medyada yer alan olumsuz haberler nedeniyle hastaların yüksek doz almak istememesi ve %7.8'inde ise hastaların düzenli kontrole gitmemesi olarak belirtildi. Sonuç: Çalışma sonucunda hastaların önemli bir kısmının güncel dislipidemi kılavuzlarında KAH hastaları için önerilen hedef LDL düzeyini yakalayamadıkları görüldü. LDL kontrolünün böyle kötü olmasının birkaç nedeni mevcuttu. En önemli neden ise statinlerle ilgili oluşmuş kötü imajın, en az hastalarda yer edindiği kadar doktorlarda da yer edinmiş olmasıydı. Anahtar Kelimeler: Optimal antilipidemik tedavi, koroner arter hastalığı, statin, LDL, HDL