Kredi kartı kullanımının Türkiye’de tüketim harcamaları üzerindeki etkisi: 2000-2024 dönemi üzerine analiz

Bu araştırma, 2000–2024 yılları arasındaki dönemi kapsayarak, Türkiye’de kredi kartı kullanımının hane halkı tüketim eğilimleri üzerindeki etkilerini incelemeyi hedeflemektedir. Araştırmanın amacı, kredi kartlarının sadece bir ödeme aracı olmanın ötesinde, bireylerin harcama kararlarını ne ölçüde etkilediğini bilimsel verilerle ortaya koymaktır. Bu çalışmada incelenen temel değişkenler, kredi kartı harcamalarını yansıtan KKART serisi ile toplam nihai tüketim harcamalarını ifade eden TUKETIM serisinden oluşmaktadır. İlgili veriler, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) ve Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK) gibi kamu otoritelerinden temin edilmiştir. Öncelikle verilerin istatistiki özellikleri tanımlanmış, ardından durağanlık testleri kapsamında ADF ve PP analizleri yapılmış ve serilerin birinci farkta durağanlaştığı gözlemlenmiştir. Zaman serisi analizleri çerçevesinde kurulan VAR modeli aracılığıyla Toda-Yamamoto Granger Nedensellik Testi uygulanmış, sonuçlar kredi kartı kullanımının tüketim harcamaları üzerinde tek yönlü nedensel etkide bulunduğunu ortaya koymuştur. Bu sonuç, kredi kartı harcamalarının tüketim üzerinde yönlendirici bir etkisi olduğunu ortaya koymakta; buna karşın tüketim harcamalarının kredi kartı kullanımını anlamlı biçimde etkilemediğini göstermektedir. Çalışmada ayrıca tepki fonksiyonları ve varyans ayrıştırması analizleri ile iki değişken arasındaki ilişkinin yönü ve şiddeti değerlendirilmiş, eş bütünleşme testi ile uzun dönemli denge ilişkisi saptanmıştır. Bulgular, kredi kartlarının yalnızca kısa vadeli tüketimi değil, aynı zamanda uzun dönemli tüketim eğilimlerini de etkilediğini göstermektedir. Ancak tüketimin kredi kartı kullanımını belirlemede zayıf kaldığını göstermektedir. Tezin teorik kısmında tüketim teorileri, borçlanma davranışları ve finansal araçların bireysel karar süreçlerine etkisi incelenmiş; kredi kartlarının tüketici davranışları üzerindeki ekonomik ve psikolojik etkileri kapsamlı biçimde tartışılmıştır. Türkiye ekonomisine özgü yapısal koşullar, gelir belirsizlikleri ve enflasyonist ortamın kredi kartlarına olan talebi artırdığı değerlendirilmiştir. Elde edilen bulgular, bireylerin kredi kartlarını yalnızca ödeme kolaylığı amacıyla değil, aynı zamanda temel ihtiyaçlarını karşılamak, likidite sorunlarını çözmek ve ekonomik dalgalanmalardan korunmak için kullandıklarını ortaya koymaktadır. Bu durum, kredi kartı sistemlerinin tüketim davranışlarını yönlendirme gücünü artırmakta; politika yapıcılar açısından ise hem finansal istikrar hem de sürdürülebilir borçlanma çerçevesinde dikkatle izlenmesi gereken bir alan olduğunu göstermektedir.