Kütahya İl Merkezinde Belirli Bir Bölge Zemininin Sıvılaşma Potansiyelinin Belirlenmesi

Deprem esnasında oluşan dinamik yüklerin etkisiyle gevşek taneli zeminlerin kayma dayanımını kaybetmesi sonucunda sıvılaşma meydana gelir. Sıvılaşma ile ağır yapılarda zemine gömülme ve devrilme, hafif gömülü yapılarda yüzeye çıkma, istinat yapılarında yıkılma, şevlerde göçme vb deformasyon oluşabilir. Sıvılaşma ile ortaya çıkacak hasarları önlemek veya azaltmak amacıyla bölgesel olarak sıvılaşma risk haritaları oluşturulur. Bu çalışmada, Kütahya ili Merkez ilçesine bağlı Gaybiefendi, Meydan ve Lala Hüseyin Paşa Mahallelerinde sıvılaşma potansiyelleri belirlenerek sıvılaşma risk haritaları oluşturulmuştur. Toplam 112 sondaj kuyusundaki zemin verileri incelenmiştir. Sondaj kuyularında yapılan Standart Penetrasyon Deney (SPT) sonuçlarından ve sondaj kuyusu zemin verilerinden yaralanarak risk analizi için gereken zemin verileri elde edilmiştir. Analizlerde zemin sınıfına göre Matasovic/Vucetic ve ya Dobry/Matasovic boşluk suyu basıncı oluşum modeli kullanılmıştır. Analizler için 11 adet deprem seçilmiştir. Depremlerin PGA değerleri ile seçilen depremler ölçeklendirilmiş ve toplamda 44 adet deprem kaydı oluşturulmuştur. Her sondaj kuyusu bu 44 adet deprem kaydı ile Deepsoil 6.1 programında analiz edilmiştir. Yapılan analiz sonuçlarından elde edilen verilerin ortalaması alınarak, mahalleler için ortalama sıvılaşma riskleri elde edilmiştir. Elde edilen sıvılaşma riskleri deprem düzeyine göre farklı sonuçlar vermektedir. Yönetmeliğin tasarım depremi olarak kabul ettiği Deprem Düzeyi-2 (DD-2)'ye göre yapılan sıvılaşma analiz sonuçları; Gaybiefendi Mahallesinde ortalama sıvılaşma riski % 40, Meydan Mahallesinde % 35 ve Lala Hüseyin Paşa Mahallesinde % 23 olarak hesaplanmıştır. En yüksek sıvılaşma riski DD1'e göre % 68 ile meydan mahallesinde oluşurken, en düşük risk DD4'e göre % 3 olarak Lala Hüseyin Paşa mahallesinde hesaplanmıştır. Lala Hüseyin Paşa Mahallesinde SPT değerlerinin genel olarak yüksek olması sebebiyle sıvılaşma riski Gaybiefendi ve Meydan Mahallelerine göre düşüktür. Elde edilen sıvılaşma haritaları, bu bölgelerde yeni yapılacak yapılar için zeminin sıvılaşma durumunu göstererek önceden önlem alınmasına yardımcı olacaktır. Sıvılaşma riskinin yüksek olduğu mevcut yerleşim yerlerinde ise gerekli tedbirlerin alınması önerilmektedir. Anahtar Kelimeler: Sıvılaşma, Sıvılaşma Risk Haritası, Standart Penetrasyon Deneyi (SPT), Deepsoil