Letâʾif-î Kemâlî (İnceleme-metin)

Eski, Yeni Türk edebiyatı ve Halk edebiyatı çalışmalarının önemli bir bölümünü Osmanlı Türkçesi ile yazılan manzum metinlerin çeviri ve inceleme yazıları oluşturur. Bu hususta en önemli sebep, manzum eserlerde malzemenin çeşitliliği ve şiirin sanatsal gücüdür. Ayrıca son yıllarda şiir mecmuaları üzerine araştırma yazıları da gün geçtikçe artmaktadır. Ancak mensur eserler de günümüz Türkçesine kazandırıldıkça nesrin de nazım kadar güçlü yeri görülecektir. Özellikle mensur eserlerden olan mecmua içerisinde yer alan latifelerin hem mizah hem de hikâyecilik bakımından katkısı büyüktür. Çalışmamıza konu olan İbrahim Kemālī'nin Letāif-i Kemālī adlı eser uzun latifelerden oluşmuş mensur hikâye örneğidir. Eser, 19. yüzyıl nesri ve hikâyecilik geleneği ve bu anlatma geleneği içerisinde latifeleri anlamak açısından önemlidir. Çalışmamız üç bölümden oluşmaktadır. 1. Bölümde mecmuanın tanımı, tasnifi ve letaiflerin mecmuadaki yerini belirledikten sonra Letāif-i Kemālī'in bunların arasındaki yerini belirlemeye çalıştık. 2. Bölüm' de Letāif-i Kemālī adlı eserin türü ve konusu ve müellife dair bilgilerden sonra eserin içerisinde bulunan ayrı dokuz hikāyelerin özetleri verilmiştir. Eserde bulunan hikâyelerin olay, zaman, kişiler ve mekân unsurları yönünden incelenmiştir. Hikâyelerde yer alan bazı motifler ile yazarın üslubu üzerinde durulmuştur. 3. Bölümde eserin transkripsiyonlu metni verilmeye çalışılmıştır. Eserin yazarı İbrahim Kemālī'dir ve kendisi esere Letāif-i Kemālī başlığı atmasından ötürü hikâyelerin latīf hikâyeler olduğunu göstermiştir. Esedeki olay örgüleri halkın anlayabileceği bir üslupla verilirken metin içerisinde Arapça ve Farsça tamlamalar ile kelimeler de yer alır. Hikâyeler çerçeve hikâye tekniği ile incelemeye alınmış ve hikâye içinde hikâye anlatılarak ele alınmıştır. Letaiflerin yazılış amacı, toplumun hoş vakit geçirmesidir. Ayrıca bu hikâyelerin okunurken halkı eğlendirmesi ve halkın ders çıkarması amaçlanmıştır.