Maliyet yönetiminde pazara dayalı bir yaklaşım: Hedef maliyetleme

ÖZET Anahtar Kelimeler: Hedef Maliyetleme, Kaizen Maliyetleme, Maliyet Yönetimi, KFG, ABC, JIT, BSC Geleneksel yöntemlerin bugünün ileri teknoloji - üretim ortamının gereksinim duyulan finansal bilgilerini, küresel rekabetin gerektirdiği hız, yararlılık ve doğrulukta üretmede yetersiz kaldığı vurgulanmaktadır. Daha 1950'lerde dile getirilmeye başlanan bu yetersizlik karar verme süreçlerinde daha hızlı, daha doğru ve daha yararlı bilgiler üretebilecek yöntem, sistem, modellerin geliştirilmesini zorlamıştır. Teknolojik yenilikler ile beraber müşteri isteklerinin de sürekli ve hızlı bir biçimde değişmesi ürün yaşam dönemlerinin fevkalade kısalmasına neden olmakta ve yığın üretime izin vermeyerek endüstriyel işletmelerin ölçek ekonomisinden yararlanmalarını güçleştirmektedir. Bu ise maliyetlerin (özellikle sabit maliyetlerin) birim üretim miktarları içindeki payının artmasına neden olmaktadır. Ayrıca farklılaşan müşteri istekleri yeni ürün geliştirmeyi zorlamakta, bu ise araştırma ve geliştirme maliyetlerinin yükselmesine neden olmaktadır. Bir taraftan maliyetlerdeki artışlar, diğer taraftan ürün fiyatlarında yaşanan ciddi düşüşler, geleneksel maliyet ve yönetim muhasebesi yöntemlerinin varolan sorunlarına sorun eklemekte ve işletmeleri bu kızgın rekabet ortamında söz konusu zor durumdan kurtaracak sistem ve yöntemlerin arayışı içine sokmaktadırlar. Özetle, "Ürünün müşterilerin beklentilerini tatmin edecek şekilde tasarlanması, rakiplerin fiyatları ile müşterilerin ödeme arzu ve gücü araştırılarak hedef satış fiyatının saptanması, bu fiyattan arzu edilen kâr marjı çıkarılarak hedef maliyetin hesaplanması ve dizayn aşamasından, satış sonrası hizmetlere kadar ürünle ilgili tüm işletme fonksiyonlarının sistematik şekilde incelenerek birim maliyetin hedef maliyet düzeyine indirilmesi" sürecini kapsayan "Hedef Maliyetleme" de bu arayışın bir ürünüdür. Bu çalışma, kullanımı tüm dünyada popüler hale gelen "Hedef Maliyetleme"yi Türkiye'deki akademisyenlerin ve işletmelerin vizyonuna sunmayı amaçlar. Çalışmanın hedefi, söz konusu tekniğin Türkiye'de uygulanabilir bir olgunluğa ulaşmasına ve kullanımının yaygınlaşmasına katkı sağlamaktır. Bu amaçla "Hedef Maliyetleme"yle ilgili ulaşılabilecek tüm literatür taranmış, pazara dayalı yaklaşımların ön plana çıktığı bugünün küresel rekabet ortamında yönteme duyulan gereksinim tartışılmış, nerede, nasıl ve neden ortaya çıktığı ve gelişimi anlatılmış, teorik yapısı çalışılmış, başta Japonya olmak üzere Amerika, Almanya ve diğer Avrupa ülkelerindeki uygulamalar incelenmiş, diğer yöntemlerle karşılaştırılmış, kritiği yapılarak üstün ve sakıncalı yönleri değerlendirilmiş, sürecin aşamaları ve işleyişi somut örneklerle ortaya konarak uygulamaya yönelik pratik katkısı sağlanmaya çalışılmıştır. Ayrıca yöntemin başarıyla uygulanabilmesi için gerekli diğer uygulama ve teknikler de ele alınmıştır. XV