Evlilik yoluyla vatandaşlığa başvuranların yazılı olmayan gereksinimler ve bürokratik takdire dair deneyimleri: Türkiye örneği

4866 Numaralı Kanun (2003) Türkiye'de evlenme yoluyla vatandaşlık kazanılması hususunda önemli bir dönüm noktası olmuş, bir yandan gerekli koşulları sıkılaştırırken, bir diğer yandan da çeşitli kısıtlamaları kaldırmıştır. Erkekler için evlenme yoluyla vatandaşlık kazanımı ilk defa mümkün kılınırken, kadınlar için evlilik yoluyla doğrudan vatandaşlık kazanılma uygulamasına son verilmiş ve vatandaşlığın kazanılması çeşitli koşullara bağlanmıştır. 5091 Numaralı Kanun'un (2009) yürürlüğe girmesiyle ise, evlenme yoluyla vatandaşlık kazanılmasına ek koşullar getirilmiş ve Vatandaşlık Başvuru Değerlendirme Komisyonu kurulmuştur. Tüm bu gelişmeler, vatandaşlık kazanılması sürecinde yetkili bürokratların rolünü ve bürokratik takdir yetkilerini arttırmıştır. "De facto" kanun yapıcı ve devlet sınırlarının sembolik koruyucuları olarak çifte rol üstlenen bürokratlar, şahısların vatandaşlık için gereken koşulları yerine getirip getirmediğini belirlemekte ve toplumsal fayda açısından neyin doğru ya da neyin yanlış olduğuna karar vermektedirler. İnternet üzerinden yapılan anketlere verilen yanıtlar, evlenme yoluyla vatandaşlık başvurusunda bulunmuş veya vatandaşlık kazanmış kişilerin yanı sıra avukatlar ve vatandaşlık başvurularında uzmanlaşmış danışmanlarla yapılmış olan detaylı görüşmeleri içeren saha çalışmaları, Türkiye bağlamında bürokratik takdir yetkisinin kullanımının başvuru sahibi açısından incelenmesini mümkün kılmıştır. Gayrı resmi uygulamalar ve bürokratlar tarafından dayatılan ek koşullardan anlaşıldığı üzere, bürokratik takdir yetkisinin, tarihsel ve çağdaş değerler ışığında Türk ulusal kimliğinin oluşturulması çabalarına destek olması amacıyla kullanıldığını öne sürmekteyim. Bu durum evlilik yoluyla vatandaşlık kazanımı hususunda tutarsız süreç ve sonuçlara neden olup, evlilik yoluyla vatandaşlık kazanılmasını üstü kapalı bir biçimde devam etmekte olan ulus-inşa prrojesi bir parçası haline getirmekte, başvuru süreci boyunca, başvuru sahiplerinin Türk kimliğine aşinalıklarına dair bir performansı gerekli kılmaktadır. Anahtar sözcükler: Türkiye, vatandaşlık, evlilik, bürokratik takdir, ulusal kimlik