Milliyetçlik akımına bir alternatif olarak "Osmanlıcılık" hareketi

19. yüzyılda milliyetçilik akımının hız kazanması Osmanlı Devleti'nde birçok önemli iç ve dış gelişmeye neden olmuştur. Fransız İhtilali'nin sonucunda hürriyet, eşitlik ve kardeşlik gibi kavramların tüm Avrupa'da yayılmasına bağlı olarak bu kavramlar Osmanlı toplumunun da gündemine girmiştir. İhtilal sonrasında milliyetçiliğin siyasal bir akıma dönüşmesi, Osmanlı Devleti gibi çok uluslu devletlerin toprak bütünlüğünü tehlikeye sokmuştur.Osmanlı yönetimi milliyetçilik adına yapılan bu başkaldırıya, uygulamaya koyduğu modernleşme programıyla karşı durmaya çalışmıştır. 1839 Tanzimat Fermanı'nın ilanı ile başlayan bu süreç, farklı etnik ve dini grupların yönetimde temsil edilmelerine olanak tanıyan bir Osmanlı Mebusan Meclisi'nin açılışıyla devam edilmiştir. Böylece milliyetçilik akımının ortaya çıkardığı olumsuz etki, bir Osmanlılık bilincinin oluşturulmasıyla engellenmek istenir.Amaçlanan bu Osmanlılık bilincini oluşturmak için de bir takım pratik düzenlemeler yapıldı. Bireylerin eşitliğinin hukuken sağlanmasının yanında, eğitim ve yönetim alanında da Osmanlıcılık anlayışına uygun bazı düzenlemeler gerçekleştirildi. Açılan karma eğitim kurumlarında da tüm Osmanlı toplumuna, her şeyden önce bir Osmanlı oldukları hatırlatılmaya çalışılır. Oluşturulan İdare Meclisleri'nde ise farklı din ve mezheplere eşitlik anlayışının gereği olarak temsil hakkı tandı. Böylece farklı etnik ve dini gruplara, tüm Osmanlı halkları içerisinde eşit hak ve sorumluluklara sahip oldukları anımsatılmış ve milliyetçilik hareketinin gereksizliği telkin edilmiştir. 1876 yılında yürürlüğe giren ilk Osmanlı Anayasası'nda ise açık bir şekilde tüm Osmanlı toplumunun eşit bireylerden oluştuğunu ilan eden bir Osmanlılık tanımı yapılır. Böylece Osmanlılık, tüm etnik ve dini aidiyetin üzerinde bir üst kimlik olarak ilan edilmiş olur.Ancak tüm çabalara rağmen milliyetçiliğin adeta kutsal bir değer olarak kabul edilmesi sonucunda Osmanlıcılık politikaları istenen neticeyi veremez. Aynı yüzyıl içerisinde Osmanlı Devleti'nin egemenliğinde yaşamakta olan uluslar Osmanlıcılık düşüncesine rağmen bir biri ardına bağımsızlıklarını ilan ederler.Bu tez giriş ve sonuç bölümleri dışında üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde Tanzimat ve Islahat Fermanlarında yer alan Osmanlıcılık düşüncesi incelenmiştir. İkinci bölümde Osmanlıcılık düşüncesine uygun olarak Osmanlı Devleti'nde gerçekleştirilen pratik düzenlemeler ele alınmış, üçüncü bölümde ise, Meşrutiyetin ilanından sonraki süreçte Osmanlıcılık düşüncesi değerlendirilmiştir.Anahtar Kelimeler: Milliyetçilik, Osmanlıcılık, Osmanlı Devleti, Fikir Akımları, Fransız İhtilali