Mimarlığın kurumsallık olgusuna küreselleşme bağlamında katkısı: Merkezi yönetim yapısı örnekleri

Küreselleşen dünya, ülkeler arası sınırların kalktığı, iletişimin kolaylaştığı, kurumların uluslararasılaştığı ve etkilerinin büyüdüğü, buna bağlı olarak da bireyin ihtiyaçlarının homojenleşip birbirine benzediği yeni bir düzeni temsil etmektedir. Üretim ve ürünlerin birbirine benzediği kurumlar arası küresel yarışta, benzerleri arasında sıyrılmak ve öne geçmek önemli hale gelmiş, tüketici durumundaki kullanıcıya farklılık ve güç gibi olguları yansıtmak için 'yapılar' stratejik birer araç olarak kullanılmaya başlanmıştır. Böyle bir ortamda mimarlık disiplini de kurum stratejilerine hizmet eden bir araç haline gelmiştir. Günümüzde farklılık yaratmak, kullanıcı için tercih edilebilir olmak ve küresel dünyada güçlü olmanın anahtar aracı durumundaki 'kurumsal kimlik' çalışmaları; ekonomi, satış, finans, reklamcılık, görsel iletişim tasarımı disiplinlerini olduğu kadar mimarlık ile ilgili disiplinleri (mimarlık, iç mekân tasarımı, peyzaj mimarlığı, endüstri ürünleri tasarımı) de kapsamaktadır. Küreselleşme bağlamında gücün simgelendiği semboller olma çabasının bir ürünü olan 'kurumsal mekânlar'ın, kurum kimliği ile kurduğu ilişki, çalışmanın ana omurgasını oluşturmaktadır. Çalışmada, marka ve kurumu yansıtmada stratejik olarak önemli olan reklamcılık, ekonomi, satış, görsel iletişim tasarımı gibi alanların yanında, mimarinin de önemli bir bileşen olduğuna inanılmakta ve tez çalışması, buna yönelik bir çerçevede konumlanmaktadır. Bireyin dışarıdan algılanışı; kendisini nasıl algıladığı, başkalarının onu nasıl algıladığı ve dış dünyanın onu nasıl algılamasını istediği gibi üç farklı boyuttan oluşmaktadır. Kurumlar da buna benzer bir şekilde, kurumun kendisini nasıl gördüğü, başkalarının onu nasıl gördüğü ve başkaları tarafından nasıl algılanmak istediği gibi bileşenlerden oluşan bir algı mekanizması çerçevesinde hareket etmektedir. Bu benzerlikten yola çıkarak, çalışmanın ilk bölümünde öncelikli olarak, küreselleşen düzenin kent ve kullanıcı durumundaki birey alışkanlık ve taleplerine ilişkin yarattığı değişim incelenmiştir; küreselleşme beraberinde birbirine benzeme ve homojenleşmeyi getirmiş, talep benzerleşmiş ve mekân, alınıp satılabilen bir 'meta'ya dönüşmüştür. Birey açısından ise, 'üreten' durumundan 'tüketen' durumuna bir geçişle beraber, bireyin talep ve öncelik kriterleri farklılaşmış, artık mekân, kullanıcısı olan tüketici tarafından bir statü göstergesi ve etiket olarak algılanmaya başlanmıştır. Çalışmanın ilk bölümünde, kullanıcının mekânda aradığı özelliklerden farklılık, statü arayışı gibi değişen kriterler ele alınmıştır; bununla birlikte kurum ve markaların mekânsal olarak başlayan bu yarışta nasıl var olmaya başladığı; marka – kurum – kurumsallaşma – kimlik ekseninde araştırılmıştır. Günümüzde, tercih edilen olmak, büyük gücü temsil etmek, prestij vaad etmek amacıyla 'yapı' bir araç olarak kullanılmaktadır. Bu durumda, 'yapıyı tasarlayan' durumundaki mimarın görev tanımında da bir değişim söz konusu olmakta; mimarın, kurum için yarattığı enstrüman aracılığıyla ve kurumsal kimlik tasarımı konusunun mimari ofislerde bir hizmet olarak sunulmaya başlanmasıyla kurumsal kimlik paletinde daha etkin bir role sahip olduğu gözlemlenmektedir. Çalışmanın ikinci bölümünde, mimar ve mimarlık disiplininin konumlandığı yeni pozisyonlara değinilmektedir. Üçüncü ve son bölümde ise, küreselleşen dünya düzleminin kurumsal düzlem ve mimari ürünleri arasındaki ilişki, kurumsallık olgusunu en belirgin şekilde yansıttığına inanılan kurumların merkezi yönetim yapıları üzerinden analiz edilmiş ve kurumsallık – mimarlık ilişkisini etkileyen / tetikleyen / destekleyen / tamamlayan / güçlendiren faktörler, ana başlıklar altında ortaya konmuştur. Sonuç olarak, küreselleşme olgusunun birey / kurumlar / talepler anlamında bir değişime yol açtığı, kurumlar arasında bir yarışı tetiklediği ve kurumların güçlü ve farklı olma aracı olarak yapıyı kullandığı bir dönemde, 'kurumsallık' etkisini mimari ürün olarak 'yapılar' üzerinden okuyan bu araştırmanın, sonraki çalışmalar için bir altlık niteliğinde olması beklenmektedir.