Moğollarda Kongratlı şahsiyetler (1206-1336)

Bu çalışma, Moğol devletlerinin kuruluşundan İlhanlıların yıkılışına uzanan tarihsel süreçte Kongrat boyuna mensup şahsiyetlerin siyasi, toplumsal ve kültürel etkilerini incelemektedir. Araştırmanın temel amacı, Moğol devlet geleneğinde kadın ve erkek Kongratlı bireylerin oynadığı rolleri tespit etmek ve bu rolleri dönemin siyasi yapısıyla ilişkilendirerek değerlendirmektir. Cengiz Han'ın annesi Höelün Eke ve eşi Börte Hatun başta olmak üzere Moğol hanedanıyla kurulan akrabalık bağları, Kongrat boyunu erken dönemden itibaren hanedan ideolojisinin merkezine yerleştirmiştir. Bu bağ sayesinde Kongratlar, Moğol devlet teşkilatında güvenilir, soylu ve ayrıcalıklı bir konuma sahip olmuş, sonraki dönemlerde de bu statülerini korumuşlardır. Çalışmada öncelikle Kongrat boyunun kökeni, kabile örgütlenmesi ve Moğol kabile sistemi içindeki yeri ele alınmış; ardından Moğol İmparatorluğu ve İlhanlı Devleti'nin çeşitli dönemlerinde öne çıkan Kongratlı şahsiyetler değerlendirilmiştir. Çorluk Mergen, Kubay Şire ve Tusbu Davud gibi erken dönem liderler kabile hafızasının temel figürleri olarak incelenmiş; Börte, Kutuy ve Bûlûgan gibi hatunların ise diplomasi, saray yönetimi ve hanedan siyaseti üzerindeki belirleyici etkileri ortaya konulmuştur. Özellikle İlhanlı döneminde Kutuy Hatun'un yürüttüğü siyasi faaliyetler, Kongrat unsurunun devlet yönetimine doğrudan yön verebildiğini göstermektedir. Araştırmanın bulguları, Kongrat boyunun Moğol siyasi kültüründe yalnızca bir kabile kimliği olarak değil, aynı zamanda hanedan meşruiyeti, saray düzeni ve diplomatik ilişkilerin şekillenmesinde rol alan aktif bir unsur olarak öne çıktığını ortaya koymaktadır. Bu yönüyle çalışma, Moğol devlet yapısının anlaşılmasında Kongratların tarihsel konumunu yeniden değerlendirmekte ve literatüre katkı sunmaktadır.