Molla Halil es-Siirdî'nin dîvânındaki Arapça şiirlerin belagat açısından incelenmesi

Bu çalışma Molla Halil es-Siirdî'nin divanındaki Arapça şiirlerinin retorik bir incelemesini içermektedir. Her şiiri ayrı ayrı olarak ele alınmıştır. Şiire bir giriş, şiirin konusu ve yazarın etkilendiği duyguların bir göstergesi olarak şiirin kısa bir özeti ile başlanmış, ardından şiirdeki retorik/belagi unsurlar seçilen örneklerle sunulmuştur. Çalışmanın sonunda, şiirlerin sanatsal imgeler, ruhi ve ahlaki öğretilerle dolu olduğu anlaşılmıştır. Şair, şiirin temasına uygun, duygu yüklü ve okuyucuyu cezbeden, anlamı açık, yapmacıklıktan uzak basit ifadeler kullanmıştır. Şairin geniş dini kültürü, Kur'an ve sünnetten yaptığı alıntılarda ve onlara yaptığı atıflarda kendini göstermektedir. Şair inşa üslubuna sıkça başvurmuştur. Özellikle günahlarını itiraf, yalvarma ve münacaat kısımlarında çoğu kez nida üslubundan faydalanmıştır. Betimleme ve beyan sanatını icra ederken haber cümlelerini kullanmıştır. İstiareler, teşbihler, cinaslar ve tıbaklar tüm şiirlerde göze çarpmaktadır. Ayrıca hasr, ihtisas, takdim ve tehir sanatlarını bolca kullanmıştır. Şiirlerin bir kısmı kısa ve öz, tekrarlanmaya ve ilahi olarak okunmaya uygun olarak yazılmıştır. Dolayısıyla bu şiirler yapmacıklıktan uzak, manaları akıcı, zarif sözlerden oluşan, kolay anlaşılır, lafız oyunlarına dalmadan, tek vezinde ve düzenli olarak, iç ve dış musikiye uygun olarak yazılmışlardır. Şair, bilinçli olarak sözlerinin açık ve akıcı olmasına dikkat etmiş, karmaşık, anlaşılmaz sözler söylemekten uzak durmuştur. İstiare, teşbih ve diğer sanatlar şiirde eğreti durmamış, aksine yerli yerinde adeta sözün doğal akışının bir gereğiymiş gibi kullanılmıştır.