Mısır'da İslami bankaların kurulmasındaki ilk tecrübelerin hedefleri ve sonuçları bakımından değerlendirilmesi

Araştırma, Arap ve İslam dünyasında İslami bankacılığa yönelik ilk girişimleri ele alıyor. Bu kapsamda Mısır'da ortaya çıkan İslami bankacılığın ilk üç deneyimi inceleniyor. Bunlardan biri faizden uzak durmak suretiyle İslam iktisadı ve İslam hukuku ilkelerine uygun olarak faaliyet gösteren bir banka kurmaya yönelik ilk girişim olarak kabul edilen yerel tasarruf bankalarıdır. Nasır Sosyal Bankası, Her ne kadar İslami banka olarak adlandırılmasa da İslam dünyasındaki ilk İslami bankasıdır. Adı, kuruluş amacı olan sosyal hizmeti ifade etmek üzere bu şekilde konmuştur. Faisal İslam Bankası Mısır şubesi, Mısır-Suudi ortak sermayesi ile kurulmuş özel bir İslami bankadır. Bu bankanın kurulmasında özel sektörden kuruluşlar ve kamu kurumları da pay sahibidir. Araştırmada bu tecrübeler betimleyici, analitik ve karşılaştırmalı bir yöntemle ele alındı. Bu çerçevede anılan deneyimler tarihsel bir perspektiftle incelendi. Bu bankaların kurulmasına zemin hazırlayan siyasi, fikri ve sosyal faktörler tespit edildi. Yine kuruluşta karşılaştığı zorluklar ile kullanımına sunulan kaynaklar açısından hedefleri ve faaliyetleri üzerinde duruldu. Bu tecrübelerin güçlü ve zayıf yönleri ile tehditler ve fırsatlar açısından da tahlile tabi tutuldu. Ayrıca benzer ve farklı yönlerini ortaya koymak ve onları başarılı kılan fakötler ve başarısız olma sebeplerine vakıf olmak için bu üç farklı tecrübe karşılaştırmalı olarak incelendi. Araştırmada tasarruf bankacılığı tecrübesinin, haram olan riba ve sabit faizli muamele olmadan bankacılığın mümkün olduğu sonucuna ulaştı. Mısırda ve Arap İslam ülkelerinde İslami bankacılığın ilk yapı taşıydı ve İslami bankacılık için uzun bir yolculuğun başlangıcıydı. Ayrıca vatandaşlar arasında tasarruf kültürünü yayma, tüketim harcamalarını yönlendirme ve tasarruflarını yerel toplumu kalkındıracak projelere yönlendirme gibi hedeflerine de ulaşmada başarılı olduğu tespit edildi. Araştırmada ulaşılan diğer bir sonuç; Nasır Sosyal Bankasının kurulması, İslami banka kurma girişimlerinde önemli ve etkili bir adım ve deneyim olduğudur. Çünkü bu, bir İslam ülkesi hükümetinin, İslam iktisadı ilkelerine göre faaliyet gösteren İslami banka fikrini benimsediği ilk tecrübeydi. Çalışmada, İslam şeriat hükümlerine göre faaliyet gösteren, toplumda dayanışmayı sağlamaya çalışan, ihtiyaç sahiplerine yardım eden, afet ve ekonomik kriz zamanlarında topluma destek veren sosyal bankaların kurulmasına dikkat edilmesi önerildi. Anahtar Kelimeler: İslami bankalar, Tasarruf bankaları, Nasır Bankası, Faysal Bankası.