Nallıhan kamasının merkezi kısmının tektonik evrimi (Nallıhan-Çayırhan, Ankara)

Pliyo-Kuvaterner yaşlı Kuzey Anadolu Fay Zonu (KAFZ) ve Orta Miyosen – Alt Pliyosen yaşlı Trakya-Eskişehir Fay Zonlarının (TEFZ) arasında yer alan Nallıhan kaması İzmir-Ankara Okyanusu ve İntra-Pontid Okyanusunun kapanmasının etkilerinin görüldüğü yerdir. Nallıhan kaması kuzeybatıda KAFZ, güneybatıda TEFZ ve doğuda ise Beypazarı üzerinden geçen 160 km'lik bir hat ile sınırlandırılan 24000 km2'lik alandır. Nallıhan kaması içerisinde batıda kıvrımlar kapalı iken doğuya doğru açık hale gelirler. Çalışma alanı ise bu kamanın merkezinde bulunan 1440 km2'lik alanı kapsamaktadır. Nallıhan kamasının merkezi konumunda bulunan Nallıhan ve Çayırhan'da temel olarak olarak nitelendirilen, üç farklı tektonik üniteye ait ve ilişkileri arazide de tektonik olan bu birimler Sakarya Zonu'na ait oluşan Permo-Triyas yaşlı Karakaya kompleksi, İzmir-Ankara Kenedini temsil eden Kretase yaşlı Dağküplü melanjı, Tavşanlı Zonu'na ait olan Alt-Orta Triyas yaşlı Kocasu formasyonu ve Triyas-Kretase yaşlı İnönü mermerleri bulunmaktadır. Çalışma alanın kuzeydoğusunda fillat, mermer ve metabazitten oluşan Karakaya karmaşığının üzerine uyumsuzlukla kumtaşı, konglomera, kireçtaşı, tüf, lav akıntıları ile temsil edilen yamaç çökellerinden oluşan Jura yaşlı Mudurnu formasyonu bulunur. Mudurnu formasyonu ise düşey yönde tekdüze kireçtaşı ve killi kireçtaşı gibi şelf ortamında çökelmiş birimlerden oluşan Jura-Kretase yaşlı Soğukçam formasyonuna geçişlidir. Tabanda metamorfik ve kireçtaşı çakıllarından oluşmuş üst seviyelerde kumtaşı şeyl ardışımı ve kireçtaşı ile temsil edilen yamaç ortamında çökelmiş Üst Kretase yaşlı Yenipazar formasyonu tabanda düşey yönde Soğukçam formasyonu ile geçişlidir, tavanda ise çalışma arazisinin dışında ancak hemen kuzeyinde Alt-Orta Eosen yaşlı Kızılçay formasyonu tarafından paralel uyumsuzluk ile örtülmektedir. Çalışma alanının batısında Karakaya karmaşığını uyumsuzlukla örten, kumtaşı, çamurtaşı ve konglomera ile temsil edilen akarsu, alüvyal yelpaze ve göl çökellerinden oluşan Alt-Orta Eosen yaşlı Kızılçay formasyonu bulunur. Kızılçay formasyonu yanal ve düşey yönde tüf, aglomera ve andezitik lavlardan oluşan Orta Eosen yaşlı Meyildere volkanitleri ile geçişlidir. Fosilli kumtaşı, şeyl ve kireçtaşı ile temsil edilen plaj ve sığ denizel ortam çökeli olan Orta Eosen yaşlı Güvenç formasyonu Meyildere volkanitleri ile yanal ve düşey yönde geçişlidir. Çalışma alanın D-GD bölgelerinde geniş alanlarda yüzlek veren Alt-Orta Miyosen yaşlı şeyl, kumtaşı, linyit, konglomera, tüf, kireçtaşı ile temsil edilen gölsel çökellerden oluşan Hançili formasyonu kendisinden daha yaşlı birimleri uyumsuzluk ile örtmektedir. Kumtaşı, kiltaşı ve konglomeradan oluşan göl ve akarsu çökellerinden oluşan Üst Miyosen yaşlı Uruş formasyonu tabanda Hançili formasyonu ile uyumludur. Pliyosen yaşlı alüvyal yelpaze ve akarsu çökellerinden oluşan kumtaşı, kiltaşı ve konglomera ile ifade edilen Örencik formasyonu kendisinden daha yaşlı birimleri uyumsuzluk ile örtmektedir. Tüm bu birimler uyumsuzlukla güncel alüvyon ve yamaç molozu çökelleri tarafından örtülmektedir. Çalışma alanında B-D ve GB-KD doğrultulu, büyük ölçekli doğrultu bileşenli oblik bindirme fayları görülmektedir. Eosen ve Miyosen yaşlı birimlerde ise ana kıvrım eksenleri B-D ve BGB-DKD doğrultuludur. Bu durum bölgede K-G doğrultuludan KKB-GGD doğrultuya zamanla geçiş yapan sürekli bir sıkışma rejiminin hâkim olduğunun göstergesidir. Nallıhan kamasının geometrik yapısı ve oluşumu İntra-Pontid ve İzmir-Ankara okyanuslarının kapanması ile doğrudan ilişkilidir. Nallıhan ve Çayırhan bölgeleri yapısal özellikleri bakımından Nallıhan kamasının merkezi konumunda bulunmalarından dolayı kama ile aynı özellikleri göstermektedir. Kuzeyde Intra-Pontid okyanusunun kapanması esnasında Eosen döneminde bölge bir ramp havzası halini almış ve burada örgülü akarsu rejimi hâkim olur. Eosen boyunca sıkışma devam etmiş ve Miyosen dönemi başlarında ise havza artık dağlar arası havza halini almıştır. Söz konusu sıkışma rejimi Orta Miyosen sonlarına kadar devam etmiştir.