Nefʽi divanı'nda Sehl-i mümteninin dili

Sehl-i mümteni dili ve sanatı literatürde genellikle, görünüşte sade ve kolay bir söyleyiş biçimi gibi algılanan, ancak anlam ve yapı bakımından derinlikli, estetik değeri yüksek ve benzerinin ortaya konması oldukça güç olan söz sanatı olarak tanımlanmaktadır. Bu çalışma, literatürde sıkça tekrarlanan yüzeysel tanımların ötesine geçerek, bu sanatın dilbilimsel temellerini somut biçimde ortaya koymayı amaçlamaktadır. "Kolay ama derin" ya da "sade ama etkili" gibi genel ifadelerin ötesine geçilerek, sehl-i mümteni sanatının hangi dilsel unsurlara, hangi dilbilgisel yapılara ve hangi anlamsal derinliklere dayandığı sistematik olarak analiz edilmiştir. Çalışmada öncelikle sehl-i mümteni kavramına ilişkin klasik ve modern literatür taraması yapılmış; ardından Nefʽį'nin hayatı, edebi kişiliği ve şiir anlayışı genel hatlarıyla değerlendirilmiştir. Tezin esasını teşkil eden bölümde ise, Nefʽį Divanı'ndaki tüm sayfalar taranarak sehl-i mümteni sanatına uygunluk gösteren örnekler belirlenmiş, bu örnekler fonetik, morfolojik, semantik ve sentaktik açıdan incelenmiştir. Yapılan incelemeler, söz konusu sanatın yalnızca söyleyiş kolaylığı değil; aynı zamanda derin anlam katmanları, estetik yapılar ve özgün söyleyiş biçimleriyle birleştiğinde anlam kazandığını ortaya koymuştur. Sonuç olarak, Nefʽį'nin sehl-i mümteni sanatını özellikle gazellerinde yoğun biçimde ve büyük bir estetik yetkinlikle kullandığı tespit edilmiştir. Şairin az sözle çok anlam ifade eden beyitler kurduğu, dildeki sadelikle anlamdaki derinliği ustalıkla birleştirdiği ve bu yönüyle söz sanatlarını en üst düzeyde uyguladığı görülmüştür. Bu tez, Nefʽį'nin şiir diline yönelik özgün değerlendirmeler sunmanın yanı sıra, sehl-i mümteni dilinin oluşum süreçlerini sistematik biçimde ortaya koyarak, bu alandaki teorik eksikliği gidermeyi hedeflemektedir.