Noktasal kaynaklardan kirlenmiş topraklarda saha durum ve risk analizi

Toprak kirliliği, ekolojik dengeyi, çevre ve insan sağlığını tehdit eden en önemli faktörlerden biridir. Toprak kalitesinin değerlendirilmesi, kirlilik şüphesi bulunan ya da kirlendiği bilinen sahaların yönetimi, kirliliğin boyutunun belirlenmesi, sahanın temizleme işlemlerine ihtiyaç olup olmadığının belirlenmesi gibi süreçlerde insan sağlığı risk analizi değerlendirmelerinden faydalanılmaktadır. Bu değerlendirmede kirleticilerin maruz kalan alıcılarda yol açabileceği kanser dışı sağlık sağlık etkileri Tehlike İndeksi (HI) hesaplanarak değerlendirilir. Bu çalışmanın amacı; noktasal kaynaklı kirlilik şüphesi olan endüstriyel bir sahada arsenik (As), nikel (Ni) ve toplam krom (T.Cr) konsantrasyonlarının belirlenmesi, kirleticilerin alıcılara ulaşmasında etkili taşınım yollarının tespit edilmesi ve bu kirleticilere maruz kalacak potansiyel yetişkin popülasyonunda kanser dışı sağlık riskinin değerlendirilmesidir. Bu amaçla sahada 4 kontrol noktası ile 2 referans noktasında 2 m ve 4 m olmak üzere iki ayrı derinlikten toprak numuneleri, 3 adet gözlem kuyusu ve 1 adet referans kuyusundan 10 m derinlikten su örnekleri alınarak As, Ni, Toplam Cr konsantrasyonları belirlenmiştir. Kontrol noktalarında 2 m derinlikten alınan toprak örneklerinde en yüksek As, Ni, T.Cr konsantrasyonları sırası ile 19,8 mg/kg, 72,5 mg/kg, 69.2 mg/kg, 4 m derinlikten alınan toprak örneklerinde ise 18,7 mg/kg, 54,4 mg/kg, 57.2 mg/kg olarak belirlenmiştir. Kontrol noktalarında elde edilen ölçüm sonuçları (ÖD) kirlilikten etkilenmediği varsayılan referans noktalarından alınan örneklerden elde edilen sonuçlar (RD) ile oranlanmıştır. Tüm noktalar için ÖD/RD<25 olduğu, ancak 1-25 arasında olan değerler bulunduğu tespit edilmiştir. Tespit edilen kirletici konsantrasyonları ilgili kirleticiler için belirlenmiş olan sınır değerler ile karşılaştırılmıştır. Kirleticilerin sahadaki potansiyel alıcılara taşınmasında etkili olabilecek taşınım yolları belirlenmiş ve her bir taşınım yolu ile maruz kalınan kirletici miktarları hesaplanmıştır. Her üç kirletici için de kirleticilerin suyun içilmesi yoluyla alınmasının en fazla maruziyete neden olduğu görülmüştür. Maruz kalınan kirleticilerin alıcılarda yol açabileceği kanser dışı sağlık riski değerlendirmesi için HI değerleri hesaplanmıştır. Hesaplanan toplam HI değerlerinin 1,23E-02-1,57E-02 arasında ve toplam HI<1 olduğu belirlenmiştir. Toplam HI< 1 olması sahadaki kirleticilere maruz kalınmasından dolayı kanser dışı olumsuz sağlık etkilerinin beklenmediğini işaret etmektedir.