Okul yöneticilerinin yönetim süreçlerinde veri kullanımının etkili okul bağlamında incelenmesi: Bir karma yöntem araştırması

Okul yöneticilerinin yönetim süreçlerinde veri kullanımlarını etkili okul bağlamında incelemeyi amaçlayan bu araştırma, karma yöntem araştırmalarından açımlayıcı sıralı desen kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Birbirini takip eden iki araştırma dizisinden oluşan bu desende ilk önce nicel veriler çözümlenmiş, nicel verilerin açıklanmasında ise nitel verilerden faydalanılmıştır. Nicel boyutta okul yöneticilerinin yönetim süreçlerinde veri kullanım düzeyleri ile okul etkililiği arasındaki ilişkiye odaklanıldığından ilişkisel tarama deseni tercih edilmiştir. Nitel boyutta ise okul yöneticilerinin hangi tür verileri kullandıkları betimleyici fenomenoloji, veri kullanımının avantaj ve dezavantajları, kullanım amaçları ve kullanıldığı yönetsel uygulamalar ile kullanıma dair önerileri ise yorumlamacı fenomenoloji kapsamında ele alınmıştır. Araştırmanın evrenini 2021-2022 eğitim öğretim yılında Kahramanmaraş'ta resmi ilkokul, ortaokul ve liselerde görev yapan okul yöneticileri ve öğretmenler oluşturmaktadır. Örneklem ise seçkisiz örnekleme yöntemlerinden tabakalı seçkisiz örneklemi yöntemiyle belirlenen 305 öğretmen ve 143 okul yöneticisinden oluşmuştur. Nitel aşamanın çalışma grubunda ise maksimum çeşitliliği sağlamak amacıyla farklı okul kademelerinden seçilen 13 okul yöneticisi yer almıştır. Araştırmanın nicel boyutunda veri toplama aracı olarak araştırmacı tarafından geliştirilen "Okul Yöneticilerinin Yönetim Süreçlerinde Veri Kullanımı Ölçeği" ile Hoy (2009) tarafından geliştirilmiş, Yıldırım ve Ada (2018) tarafından Türkçeye uyarlanmış "Etkili Okul Ölçeği" kullanılmıştır. nitel boyutunda ise yine araştırmacı tarafından geliştirilmiş yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Araştırmada elde edilen nicel ve nitel veriler farklı yöntemlerle analiz edilmiştir. Araştırmanın nitel verilerinin analizinde okul yöneticileriyle yapılan yüz yüze görüşmeler sonucunda toplanan kayıtlar içerik analizi tekniği ile analiz edilmiştir. Nicel verilerin analizinde ise açık kaynak kodlu R programı kullanılmıştır. Araştırmanın sonucunda okul yöneticilerinin yönetim süreçlerinde veri kullanım düzeylerinin hem öğretmen hem de yönetici görüşlerine göre "Katılıyorum" aralığında olduğu görülmüştür. Okul yöneticilerinin görüşlerine göre okul yönetim süreçlerinde veri kullanımları cinsiyet ve öğrenim durumu değişkenlerine göre istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık göstermezken yöneticilik kıdemi ve okul kademesi değişkenlerine göre farklılaşmaktadır. Okul yöneticileri yönetim süreçlerinde veri kullanımının en önemli avantajının eksikliklerin tespit edilmesini kolaylaştırması olarak ifade etmişlerdir. Bunun yanında verinin ön bilgi oluşturması, okul verimliliğine katkı sağlaması ve süreç değerlendirme imkânı sağlaması gibi avantajlarının olduğu yönünde de görüşler elde edilmiştir. Araştırma sonuçlarına göre okul yöneticilerinin yönetim süreçlerinde veriyi kullandıkları yönetsel uygulamalar; okul, öğrenci ve personel işleri olarak üç farklı kategori altında toplanmıştır. Araştırmanın sonucunda okul yöneticileri bakanlığa yönelik en fazla, okullara daha fazla veri sağlanması ve okul yöneticilerine yönelik hizmet içi eğitimler düzenlenmesi; taşra teşkilatlarına yönelik değerlendirmelerin bütüncül yapılması, diğer okul yöneticilerine yönelik ise veri toplamak amacıyla daha fazla etkileşime girmeleri önerilerini sunmuştur. Araştırmada okul yöneticilerinin planlama sürecinde en fazla özellikle görüş ve öneri verileri ile akademik başarı verilerini, karar verme, örgütleme ve etkileme süreçlerinde akademik başarı verilerini, iletişim kurma sürecinde okul gösterge verilerini, eşgüdümleme sürecinde demografik verileri, denetim sürecinde performans verilerini kullandıkları görülmüştür. Okul yöneticilerinin veriyi kullanım amaçları ise karar verme ve planlama sürecinde en fazla öğrenci gelişimi, örgütleme sürecinde maksimum verimlilik, iletişim kurma sürecinde haberdar etme, etkileme sürecinde paydaşları ikna etme, eşgüdümleme sürecinde proje ve çalışmaların koordine edilmesi, denetim sürecinde ise objektif değerlendirmedir. Araştırmada hem öğretmen görüşlerine göre hem de yönetici görüşlerine göre okullarının etkililik düzeyinin "Katılıyorum" aralığında olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Her iki grubun görüşlerine göre de okul yöneticilerinin yönetim süreçlerinde veri kullanımı etkili okulun anlamlı bir yordayıcısıdır. Öğretmen görüşlerine göre %52 olan yordayıcılık düzeyi yönetici görüşlerine göre % 42'dir. Araştırmaya katılan tüm okul yöneticileri okulu daha etkili hale getirmek için veriden faydalanmanın önemli olduğu yönünde görüş belirtmişlerdir. Okul etkililiğinde verinin avantajları sırasıyla; bilgi sağlaması, süreç takibi yapılabilmesi, aksayan yönleri göstermesi, objektiflik sağlaması, güvenilirlik kazandırması ve örgütsel bağlılığı geliştirmesi olarak sıralanmıştır. Araştırmanın sonunda elde edilen sonuçlara göre bakanlık, taşra teşkilatları ve okul yöneticileri özelinde geliştirilen önerilere yer verilmiştir.