Okulöncesi dönemde çocuğu olan annelerde ebeveyn tükenmişliği öncüllerinin incelenmesi

Ebeveynlik çoğu kültürde ve toplumda hayata; neşe, anlam ve tatmin katma gibi olumlu çıktılarla ilişkilendirilmiş olsa da aynı zamanda önemli bir stres kaynağıdır. Ebeveyn tükenmişliği, ebeveyn olmanın ortaya çıkardığı stres faktörlerine sürekli olarak maruz kalan ebeveynlerde ortaya çıkan spesifik bir sendrom olarak tanımlanmaktadır. Ebeveyn tükenmişliği, ebeveynlerin psikolojik iyi olma halinden uyku bozukluklarına uzanan geniş bir yelpazede ebeveynin kendi hayatına negatif etkide bulunma gücü bulunabilmekle birlikte bu sendromun sadece ebeveyne değil ebeveynin partneriyle yaşadığı ilişkide ve çocuğu üzerinde de önemli sorunlar ortaya çıkarabileceğine işaret eden bulgular mevcuttur. Bu tez çalışmasının temel amacı okul öncesi dönemde (3-6 yaş) çocuğu olan annelerin ebeveyn tükenmişliğini belirleyen öncüllerin belirlenmesidir. Çevrimiçi anketlerden yararlanılarak ilişkisel tarama modelinde gerçekleştirilen bu çalışma, kartopu örnekleme yöntemiyle ulaşılan 289 anne üzerinde gerçekleştirilmiştir. Araştırmada araştırmacıların hazırladığı Demografik Bilgi Formu, Ebeveyn Tükenmişliği Değerlendirmesi (Arikan, Üstündağ-Budak, Akgün, Mikoljczak, ve Roskam, 2020), Birlikte Ebeveynlik Ölçeği (Özdemir, Sağkal, Engin, Şakiroğlu ve Çevik, 2021), Berkeley Ebeveyn Öz Yeterliği Ölçeği (Yıldız, Şahin, Haktanır ve Holloway, 2021) ve Ekonomik Güçlük İndeksinden (Ergül-Topçu ve Güre, 2021) veriler toplanmıştır. Yapılan analiz sonucunda demografik değişkenlerden; annenin eğitim düzeyi, çocuk sayısı ve parasal endişeler ebeveyn tükenmişliğini pozitif yönde çocuk yaşının ise ebeveyn tükenmişliğini negatif yönde yordadığı görülmüştür. Analize dahil edilen diğer değişkenler incelendiğinde ise ebeveyn öz yeterliği, birlikte ebeveynlik ve evlilik mutluluğunun ebeveyn tükenmişliğini negatif yönde yordadığı belirlenmiştir. Elde edilen bulgular ilgili alanyazın kapsamında tartışılmış ve önerilerde bulunulmuştur.