Ölüme bağlı tasarruflarda irade sakatlıkları ve sonuçları

Ölüme bağlı tasarrufların yürürlüğe girmelerine engel olan sebeplerden biri olan irade sakatlığı halleri, dar anlamda hata, hile, korkutma ve zorlama, geniş anlamda ise zihni kayıt, latife beyanı ve muvazaa'dan ibarettir. Dar anlamda irade sakatlığı hallerinin bulunduğu ölüme bağlı tasarruflar için kanunen öngörülmüş yaptırım iptal edilebilirliktir. Bununla beraber, bazı durumlarda ve geniş anlamdaki irade sakatlığı hallerinin bulunması durumunda kesin hükümsüzlük ve yokluk yaptırımları da söz konusu olabilmektedir. Ölüme bağlı tasarrufta bulunduğu esnada iradesinin sakatlanmış olduğunun farkına varan tasarruf sahibi, tasarrufunu çeşitli yollarla iptal edebilecek veya hata ve hileyi öğrenmesine veya ikrahın etkilerinin geçmesine karşın 1 yıl boyunca pasif kalarak sakat ölüme bağlı tasarrufun düzelmesine sebep olabilecektir. Tasarruf sahibi dilerse, kanunen öngörülmüş 1 yıllık hak düşürücü sürenin geçmesini beklemeksizin iptal hakkından feragat ettiğini bildirerek sağlığında tasarrufun düzelmesini de sağlayabilir. Tasarruf sahibinin vefatından sonra ise, sakat tasarrufun iptali, yasal veya iradi mirasçılar tarafından açılacak bir iptal davası ile sağlanabilir. İyiniyetli mirasçılara karşı dava açma hakkı 1 ve 10 yıllık sürelere tâbi olup, kötüniyetli mirasçılara karşı bu süre 20 yıl olarak hüküm altına alınmıştır. Ölüme bağlı tasarrufun iptaline ilişkin dava sadece taraflarına etki eden nispi nitelikli bir davadır. Ölüme bağlı tasarrufun iptali davası yenilik doğuran bir davadır. Bu nedenle, iptal davasını tamamlayıcı nitelikte olan miras sebebiyle istihkak veya mal vasiyeti ifası davaları büyük çoğunlukla bu davayı takip eden davalar olacaktır.