Hamparsum notası el yazmalarının optik müzik tanıması

Bu çalışma, Hamparsum nota sistemi ile yazılmış el yazması müzik eserleri için bir optik müzik tanıma yöntemi sunmaktadır. Ünlü müzisyen Hamparsum Limonciyan tarafından geliştirilen bu sistem, Osmanlı İmparatorluğu'nun son iki yüzyılı boyunca, musikinin altın çağının yaşandığı belirliten bir dönemde, müzisyenler tarafından yaygın olarak kulanılmıştır. Önceki dönemlerde çeşitli nota sistemlerinin kullanımı devam ettiyse de, Hamparsum kadar kabul gören başka bir nota sistemi bulunmamaktadır. Kendisi de bir müzisyen olan Sultan III. Selim'in hükümdarlığına rastlayan bu dönem ve sonrasında üretilen bir çok popüler eser, Hamparsum notası ile kayıt altına alınmış ve günümüze kadar ulaştırılabilmesi mümkün olmuştur. Hamparsum notasını oluşturan semboller, Osmanlı müzik çevrelerinin çok da aşina olmadığı, çoğunlukla antik Ermeni Khaz nota karakterlerinden oluşmasına rağmen, yaygın kabul görmesinin nedeni Türk musikisinin makam ve arızalı perde yapısına başarılı bir şekilde uyarlanabilmiş olmasıdır. Günümüzde Avrupa notasyonunun dünya çapında geçerli bir konumda olması nedeniyle, Hamparsum notası eski popülaritesine sahip değildir. Ancak halen başta Ermeni Gregoryen kiliseleri olmak üzere, kısmen de olsa kullanımının devam ettiği bilinmektedir. Hamparsum notası barındırdığı semboller ve genel yapısı itibarıyla, Avrupa notasyonuna göre önemli farklılıklar barındırmaktadır. Her şeyden önce, Hamparsum sisteminde bir nota birden fazla sembolden oluşabilmektedir. Bu çalışmada sunulan yöntem, bir 2D Gabor filtre bankası uygulanarak çıkarılan özelliklerin, Destek Vektör Makineleri yöntemi ile sınıflandırılması, ardından belirlenmiş sembollerin en uygun Hamparsum nota şablonu ile eşleştirilmesi yöntemlerini barındıran bir optik müzik tanıma işlemini kapsamaktadır. Önerilen yöntemin test edilmesi için geliştirilen uygulamanın çıktısı, Avrupa nota karşılıklarını belirten ön tanımlı kodlardan oluşmaktadır. Bu çalışma Hamparsum notası ile yazılmış müzik eserlerinin makine tarafından okunabilecek bir çeviriden geçirilmesi ve bu eşsiz kültürel mirasın yaygınlaştırılmasına katkı sunma amacı da taşımaktadır. Önerilen bu yöntemin, aynı makine öğrenme prosedürünü kullanarak ve şablon eşleştirme parametrelerini değiştirerek benzer notasyonlara da uygulanabileceği düşünülmektedir.