Otizm spektrum bozukluğu olan çocuklara iletişim başlatmanın kazandırılmasında fırsat öğretiminin etkililiği: Azerbaycan örneği

Amaç: Araştırmanın amacı, otizm spektrum bozukluğu olan çocuklara iletişim başlatma becerisinin kazandırılmasında fırsat öğretiminin etkililiğini incelemektir. Araştırmada ayrıca müdahale tamamlandıktan 2, 4 ve 6 hafta sonra katılımcıların edindikleri beceriyi koruyup korumadıkları ve farklı kişi, ortam ve araç-gereçlere genelleyip genellemedikleri ile katılımcıların ebeveynlerinin hedef davranışın önemine, kullanılan yöntemin kabul edilebilirliğine ve elde edilen sonuçların anlamlılığına ilişkin görüşleri de incelenmiştir. Yöntem: Bu araştırmada, tek-denekli deneysel araştırma yöntemlerinden katılımcılar arası yoklama denemeli çoklu yoklama deseni kullanılmıştır. Araştırmanın bağımlı değişkeni iletişim başlatma, bağımsız değişkeni fırsat öğretimidir. Araştırmaya Azerbaycan'da yaşayan, otizm spektrum bozukluğu tanısı almış, 2–3 yaş arasında üç erkek çocuk katılmıştır. Araştırmanın deney süreci, başlama düzeyi, müdahale, izleme ve genelleme oturumlarından oluşmuştur. İzleme oturumları müdahale oturumları tamamlandıktan 2, 4 ve 6 hafta sonra, genelleme ön-test oturumları müdahale evresinden hemen önce, genelleme son-test oturumları ise müdahale tamamlandıktan hemen sonra gerçekleştirilmiştir. Her evre ve katılımcı için tüm oturumların en az %30'unda gözlemciler arası güvenirlik ve uygulama güvenirliği verisi toplanmış, her iki güvenirlik verisi de yüksek düzeyde bulunmuştur. Araştırmada ayrıca ebeveynlerden sosyal geçerlik verileri toplanmıştır. Bulgular: Bulgular, otizm spektrum bozukluğu olan çocuklara iletişim başlatma becerinin kazandırılmasında, kazanılan becerinin müdahale sona erdikten 2, 4 ve 6 hafta sonra korunmasında ve farklı ortam, kişi ve araç-gereçlere genellenmesinde fırsat öğretiminin etkili olduğunu göstermektedir. Ebeveynlerin görüşlerine dayalı olarak 2 belirlenen sosyal geçerlik bulguları da olumlu yöndedir. Ebeveynler çocuklara kazandırılmak istenen hedef davranışın önemli olduğunu, kullanılan müdahalenin kabul edilebilir ancak uzmanlık gerektiren bir yöntem olduğunu, kazanılan iletişim başlatma becerisinin çocukların günlük yaşamları için anlamlı olduğunu ve problem davranışların azalmasını sağladığını, ayrıca becerinin doğal ortamlara da genellendiğini belirtmişlerdir. Sonuç ve Öneriler: Fırsat öğretiminin otizm spektrum bozukluğu olan çocuklara iletişim başlatma becerisinin kazandırılmasında etkili olduğu belirlenmiştir. Fırsat öğretimi otizm spektrum bozukluğu olan çocuklara hem sözel olmayan hem de sözel becerilerin öğretiminde etkili şekilde ve kolaylıkla kullanılabilir. Bu nedenle gelecek araştırmalarda fırsat öğretiminin otizm spektrum bozukluğu olan çocuklara doğal ortamlarda ebeveynler tarafından farklı becerilerin öğretimindeki etkisi incelenebilir. Anahtar kelimeler: Otizm spektrum bozukluğu, Fırsat öğretimi, İletişim başlatma