Özel eğitim öğretmen adaylarının sosyal bilgiler öğretimine yönelik öz-yeterlik inançları

Özel gereksinimli bireyler, normal gelişim gösteren bireylerden fiziksel, duyuşsal ve bilişsel özellikleri bakımından anlamlı düzeyde farklılık gösteren, bu farklılıkları nedeniyle çeşitli gereksinimleri olan, bu gereksinimlerinin karşılanması için özel değişiklikler gerektiren ve bireyselleştirilmiş eğitim programına dâhil edilmesi gereken bireylerdir. Özel eğitimin amacı, özel eğitim sınıfları ve kaynaştırma yoluyla sosyal ve fiziksel çevreden ayırmadan, öğrencinin akranlarıyla iletişimini ve sosyal kabulünü artırmak, öğrencilerin bütünleşmesini ve toplumsallaşmasını sağlamaktır. Eğitim programları bireylerin toplumsallaşması ve gereken fırsatlardan yararlanmaları için bir çerçeve sağlar. Sosyal bilgiler dersi toplumsallaşmaya vurgu yapan en önemli derslerden biri olup uygulama alanı yaşam becerileri ve etkili vatandaşlık eğitimiyle toplumsallaşmayı ön plana çıkarmaktır. Sosyal bilgiler dersi, özel gereksinimli bireylerin, yaşadığı çevreye duyarlı, sosyal katılım becerileri gelişmiş, sosyal yaşamda etkin, üretken, haklarını ve sorumluluklarını bilen ve problem çözme becerisi kazanarak kendi kendilerine yetebilen bireyler olmalarını sağlamaya yardımcı olur. Öz yeterlik; bireyin bir görevi başarı ile yapabilmesi için sahip olması gereken yeterliklerinin kendisinde var olduğuna dair inancıdır. Öğretmenlerin öz yeterlik inancı, öğrenme ve öğretme sürecinde anahtar roldedir. Bu araştırmanın amacı farklı üniversitelere devam eden özel eğitim öğretmeni adaylarının sosyal bilgiler öğretimine yönelik öz yeterlik inanç düzeylerini belirlemektir. Araştırmanın evrenini; Türkiye'deki çeşitli üniversitelerin eğitim fakültesi üçüncü ve dördüncü sınıf özel eğitim bölümü 309 öğretmen adayı oluşturmaktadır. Araştırmada betimsel tarama yöntemi kullanılmıştır. Bu çalışmada veri toplama aracı olarak araştırmacı tarafından geliştirilen kişisel bilgi formu ve sosyal bilgiler öğretimi öz yeterlik inanç ölçeği kullanılmıştır. Yapılan faktör analizine göre ölçeğin farklı faktörlere uygun olmadığı tek faktör altında toplandığı görülmüştür. Toplam 40 maddeden ve tek faktörden oluşan ölçeğin Cronbach's Alpha güvenirlik katsayısı ,925 olarak hesaplanmıştır. Son hali verilen ölçek, bütün dünyayı etkisi altına alan Covid-19 salgını nedeniyle örneklem grubuna online veri tabanları üzerinden ulaşılarak, uygulanmıştır. Bu çalışmanın nicel verilerinin çözümlenmesinde SPSS 22,00 paket programından yararlanılmıştır. 309 özel eğitim öğretmeni adayından toplanan verilerin analizinde Tek yönlü varyans analizi (ANOVA), t testi, yüzde frekans analizi, Scheffe testi, faktör analizi, korelasyon analizi kullanılmıştır. Sonuç olarak cinsiyet, okuduğu üniversite, mezun oldukları lise türü, özel eğitim öğretmenliğini seçme sebebi, ailesinde veya yakın çevresinde özel eğitime gereksinim duyan bireyler olup olmaması, anne eğitim durumu, baba eğitim durumu değişkeninde anlamlı farklılık tespit edilmezken yaş ve sınıf düzeyi değişkeninde anlamlı farklılık görülmüştür. Özel eğitim öğretmen adaylarının sosyal bilgiler öğretimine yönelik öz yeterlik inanç düzeyi yüksek düzeydedir. Anahtar Kelimeler: Öğretmen Adayı, Özel Eğitim, Öz-Yeterlik, Sosyal Bilgiler