Parlamenter sistemde meclis soruşturması ve Türkiye uygulaması

Parlamenter rejimde, yürütme organının denetlenmesi büyük bir önem taşımaktadır. Hükümet, çalışmalarım parlamentonun siyasal denetimi altında, keyfîlikten uzak bir şekilde yapmak zorundadır. Her ne kadar bu denetim, seçim dönemlerinde, vatandaşlar tarafından kullanılan oylar aracılığıyla yapılmakta ise de, hükümetin asıl denetimi, icraatını gerçekleştirdiği sırada, yasama organı tarafindan yerine getirilmektedir. Yasama Organı ise bu denetimi, Anayasa ve İçtüzükte düzenlenen denetim araçları ile sağlamaktadır. Çalışma konumuzu oluşturan Meclis Soruşturması da bu denetim araçlarından biri olup, Başbakan ve bakanların görevleri ile ilgili 'cezai' sorumluluklarının araştırılmasını sağlayan bir denetim yoludur. 1982 Anayasasına göre Başbakan ve bakanlar hakkında T.B.M.M. üye tamsayısının en az onda birinin vereceği önerge ile soruşturma açılması istenebilir. Meclis bu istemi en geç bir ay içinde görüşüp karara bağlar. Soruşturma açılmasına karar verilmesi halinde Meclisteki siyasi partilerin güçleri oranında komisyona verebilecekleri üye sayısının üç katı olarak gösterecekleri adaylar arasından her parti için ayrı ayrı ad çekme suretiyle kurulacak on beş kişilik komisyon tarafindan soruşturma yapılır. Komisyon soruşturma sonucunu belirtin raporunu iki ay içinde Meclise sunar. Soruşturma bu süre içinde bitirilemezse komisyona iki aylık ek sure verilir. Meclis raporu öncelikle görüşür ve gerekli görürse ilgilinin Yüce Divana şevkine üye tamsayısının salt çoğunluğu ile karar verir. Meclis Genel Kurulu, meclis soruşturması açılan Başbakan veya bakan hakkında, Yüce Divana sevk edip etmeme konusunda, komisyonun verdiği karar ile bağlı olmayıp, komisyonun raporunun aksi yönde de karar verebilir. Türkiye Büyük Millet Meclisinin kararı ile Yüce Divana verilen bir bakan bakanlıktan düşerken, Başbakanın Yüce Divana şevki halinde hükümet istifa etmiş sayılır. Meclis soruşturması, ilgili Başbakan yada bakanın, göreviyle ilgili suçlardan dolayı, yargıya intikal ettirilmesini amaçladığından, diğer parlamenter denetim araçlarından ayrılırken, ilgilinin hem siyasi sorumluluğuna hem de cezai sorunluluğuna yol açan bir denetim yoludur. Bu özelliği ile de diğer denetim yollarından ayrılmaktadır