Parsiyelhepatektomi yapılan sıçanlarda kimyasal sempatektominin karaciğer rejenerasyonu üzerine etkileri

Bu çalışmada parsiyel hepatektomi (PH) yapılan sıçanlarda kimyasal sempatektominin karaciğer rejenerasyonu üzerine etkilerinin deneysel olarak araştırılması amaçlandı. Çalışmamızda her biri onaltı sıçandan oluşan dört ana grup oluşturuldu (Grup 1: kontrol, Grup 2: sempatektomi, Grup 3: kontrol+parsiyel hepatektomi, Grup 4: sempatektomi+parsiyel hepatektomi).Daha sonra, bu gruplar her biri sekiz sıçan içerecek şekilde A ve B alt gruplarına ayrıldı.A alt gruplarına kontrol ameliyatı ya da parsiyel hepatektomiden 2 gün sonra hepatektomi yapılırken, B alt gruplarına ise 10 gün sonra hepatektomi yapıldı.Kimyasal sempatektomi oluşturmak içinher bir sıçana beş gün süreyle6-Hidroksidopamin hidrobromid (100 mg/kg/gün, intraperitoneal) uygulanırken, plasebo olarak ise serum fizyolojik (1 mL, intraperitoneal)yine beş gün süreyle uygulandı. Deney sonlandırılmadan önce; ağırlık ölçümleri yapıldı, kan ve karaciğer örnekleri alınarak biyokimya ve patoloji laboratuvarlarına gönderildi. Morfolojik parametre olarak karaciğer rejenerasyon oranı kullanıldı. Biyokimyasal parametre olarak alınan kan örneklerinde HGF, TNF-, IL-6 ölçümleri yapıldı. Doku örnekleri ise mitotik indeks, PCNA, Ki-67 ve apoptotik indeksi belirlemek üzere histopatolojik olarak incelendi. Çalışmamızda, kimyasal sempatektominin PH yapılan sıçanlarda 2. gündeki karaciğer rejenerasyon oranını kontrol grubuna kıyasla anlamlı derecede olmamakla birlikte artırdığı ve daha sonra bu artışın 10. günde anlamlı duruma geldiği görülmüştür. PH yapılmayan sıçanlarda ise kimyasal sempatektominin karaciğer rejenerasyon oranı üzerine etkisi 2. günde daha belirgin iken bu etki 10. günde azalma eğilimi göstermiştir. Ayrıca, PH de kimyasal sempatektomiden bağımsız olarak karaciğer rejenereasyon oranını anlamlı derecede artırmaktadır. HGF düzeyi ile ilgili bulgularımız değerlendirildiğinde; kimyasal sempatektominin PH yapılan sıçanlarda 2. gündeki HGF düzeylerini diğer tüm gruplara kıyasla anlamlı olarak yükselttiği saptanmıştır. Ancak bu artışın 10. günde yapılan ölçümlerde kontrol grubu düzeyine yaklaşarak anlamlılığını kaybettiği gözlenmiştir. Çalışmamızda, kimyasal sempatektomi ve PH?nin 2. gündeki TNF- ile ilgili verilerde anlamlı bir değişikliğe yol açmadığı, buna karşın 10. gündeki veriler incelendiğinde; kimyasal sempatektominin, PH yapılan sıçanlarda TNF-? düzeyini diğer tüm gruplara kıyasla anlamlı olarak artırdığı gösterilmiştir. IL-6 ile ilgili bulgularımıza göre; kimyasal sempatektomi ve PHnin her ikisi de 2. gündeki IL-6 düzeylerini kontrol grubuna kıyasla anlamlı olarak yükseltmektedir. Diğer yandan, 10. günde ise IL-6 düzeyleri kimyasal sempatektomi ve PH?den bağımsız olarak bazal değerlere geri dönmektedir. Burada, farklı bir bulgu olarak; kimyasal sempatektominin PH yapılmayan sıçanlarda 2. gündeki IL-6 düzeylerini anlamlı olarak yükseltmiş olması, diğer yandan bu etkinin PH yapılması ile birlikte ortadan kalkması ya da maskelenmiş olması dikkati çekmektedir. Çalışmamızda, 2. gündeki mitotik indeksin PH yapılan sıçanlarda daha belirgin olmak üzere kimyasal sempatektomi yapılan sıçanlarda da anlamlı olarak yükseldiği gösterilmiştir. Yine farklı bir bulgu olarak, kontrol grubu dışındaki tüm gruplardaki bu anlamlı artış 10. günde daha da belirginleşmektedir. PCNA ile ilgili bulgularımıza göre; 2. gündeki PCNA değerlerikimyasal sempatektomi yapılan sıçanlarda daha belirgin olmak üzere PH yapılanlarda da kontrol grubuna kıyasla anlamlı olarak artmıştır. Bu anlamlı artış, 10. günde yapılan ölçümlerde PH uygulanan sıçanlarda azalma eğilimindeyken, kimyasal sempatektomi yapılanlarda halen artmaya devam etmektedir. Çalışmamızda, hem kimyasal sempatektominin hem de PH?nin 2. gündeki Ki-67 değerlerini kontrol grubuna kıyasla anlamlı olarak yükselttiği saptanmıştır. Bu anlamlı etki kimyasal sempatektomi ve PH kombinasyonuyla şiddetlenme göstermemektedir. Diğer yandan bu anlamlı etkiler 10. günde de devam etmekte olup, bu kez PH yapılmış sıçanlarda kimyasal sempatektominin etkisinin anlamlı olmamakla birlikte bir miktar şiddetlenmiş olduğu izlenmektedir. Apoptotik indekse ilişkin bulgularımıza göre; 2. gündeki apoptotik indeks, PH yapılan sıçanlarda daha belirgin olmak üzere kimyasal sempatektomi yapılanlarda da kontrol grubuna kıyasla anlamlı olarak yükselmiştir. Kimyasal sempatektomi sonrası PH yapılması ise apoptotik indekste anlamlı olmayan bir artışa neden olmuştur. 10. gündeki incelemelerde ise yalnızca kimyasal sempatektomi sonrası PH uygulanan sıçanlardaki apoptotik indeksin anlamlı olarak yükseldiği, diğer iki grupta (yalnızca kimyasal sempatektomi veya yalnızca PH yapılan gruplar) ise apoptotik indeksin kontrol değerlerine gerilediği gözlenmiştir. Tüm bu veriler bir arada değerlendirildiğinde; kimyasal sempatektominin PH sonrası 2. günde belirginleşen ve hem HGF hem de IL-6 ile ilişkili hücre proliferasyonun ön planda olduğu bir rejenerasyon sürecinde etkili olduğu, 10. günde ise bu hiperplazik süreci dengelemek üzere TNF- ile ilişkili apoptotik mekanizmaların devreye girerek organizmanın gereksinim duyduğundan daha fazla bir hiperplaziyi engellediği ileri sürülebilir. Bu kompleks etkileşimlerin ve ve otonom sinir sisteminin karaciğer rejenerasyon sürecindeki rolünün tam belirlenebilmesi için başka çalışmalara da gereksinim vardır.