Arıtma çamurlarından fosfor geri kazanımı

Son yıllarda çamur bertaraf maliyetini azaltmak ve yararlı bir ürün olarak arıtma çamurun içeriğindeki fosforu geri kazanmak amacıyla yeni fosfor geri kazanım teknolojileri geliştirilmektedir. Fosfor arıtma çamurlarından, atıksulardan ve konsantre kirliliğe sahip proses sularından geri kazanılabilmektedir. Bu çalışmada sentetik çözeltiler ve çamurdan ekstrakte edilmiş fosforca zengin sular kullanılarak struvite olarak fosfor geri kazanımı, struvite çökeltilmesinde pomza taşının kullanılabilirliği ve pomza taşı miktarı, pH, sıcaklık gibi geri kazanımı etkileyen parametreler araştırılmıştır. Deneysel sonuçlar Box-Wilson Deneysel Dizayn ve Box- Behken Deneysel Dizayn kullanılarak değerlendirilmiştir. Box-Wilson Deneysel Dizaynı kullanılarak yapılan deneysel çalışma sonuçlarının değerlendirilmesinde, çamurdan fosfor salınmasında nitrik asidin en etkili asit olduğu belirlenmiştir. Baz kullanılarak yapılan fosfor salınması deneysel sonuçları Box- Behnken Deneysel Dizayn kullanılarak, ayrıca fosfor salınmasını etkileyen baz konsantrasyonu, karıştırma süresi ve sıcaklık gibi parametreler de değerlendirilmiştir. Fosfor salınmasında sodyum hidroksitin (NaOH), potasyum hidroksitten (KOH) daha etkili olduğu gözlenmiştir. Ayrıca fosfor salınması üzerinde baz konsantrasyonu ve sıcaklığın önemli bir etkiye sahip olduğu ancak karıştırma süresinin etkisinin daha zayıf olduğu belirlenmiştir. Model reaktörde yapılan çalışmalarda PO4-P, NH4-N, Mg gideriminde pH'ın, pomza miktarının ve sıcaklığın etkisi incelenmiş ve sonuçlar Box-Behken Deneysel Dizaynı kullanılarak değerlendirilmiştir. Sonuçlara göre model reaktörde sıcaklık ve pH'ın en etkili parametreler olduğu belirlenmiştir. Pomza taşı miktarının çökelmeyi önemli ölçüde etkilemediği görülmüş; pomza taşının kristal çekirdeği olarak fosfor gideriminde iyi bir materyal olduğu ve struvit kristallerinin pomza taşı üzerine çökeldiği tespit edilmiştir. Nitrik asit ile hazırlanan fosforca zengin su kullanılarak model reaktörde yapılan çalışmalarda ise reaksiyon süresince fosfat ve amonyumun struvit ve kalsiyum bileşikleri olarak çökeldiği ve kadmiyum, krom, nikel gibi ağır metallerin konsantrasyonlarının değiştiği, bakır konsatrasyonunun ise sürekli arttığı gözlenmiştir. Anahtar Sözcükler: Fosfor geri kazanımı, pomza taşı, arıtma çamuru, struvit