Psoriasis vulgaris hastalarında zor alan yönetiminde sistemik tedavilerin retrospektif karşılaştırılması

Amaç: Psoriasis, her yaşta ortaya çıkabilen, dünya genelinde yaygın olarak görülen ve bireyler ile toplum üzerinde önemli bir sağlık yükü oluşturan kronik, papüloskuamöz bir deri hastalığıdır. Özellikle tırnak, palmoplantar bölge, saçlı deri ve genital bölge gibi zor alanlardaki psoriatik tutulum, hastaların yaşam kalitesini belirgin şekilde olumsuz etkilemektedir. Bu retrospektif çalışmada, zor bölge tutulumu olan psoriasis vulgaris tanılı hastaların farklı sistemik tedavi seçeneklerine verdikleri yanıtların değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Çalışmamız, 01.10.2023–31.10.2024 tarihleri arasında Karadeniz Teknik Üniversitesi Tıp Fakültesi Deri ve Zührevi Hastalıkları Anabilim Dalı'nda retrospektif olarak değerlendirilen, zor bölgelerde (skalp, tırnak, genital ve palmoplantar) tutulum gösteren ve çeşitli psoriasis vulgaris tedavileri almış olan hastalar yer aldı. Sistemden L40.0 (psoriasis vulgaris) ve L40.9 (Psoriasis tanımlanmamış) ICD kodları tarandı. Toplam 1605 hasta tespit edildi ve verileri tam olup zor alan tutulumu olan 267 hasta çalışmaya dahil edildi. Çalışmaya dahil edilen hastaların kullandıkları sistemik tedavilerin (metotreksat, sekukinumab, iksekizumab, risankizumab ve guselkumab) retrospektif olarak 0, 4, 12 ve 24. haftadaki etkinlikleri retrospektif alınan notlardan Psoriasis Alan Şiddet İndeksi (PASİ), Dermatolojik Yaşam Kalite İndeksi (DYKİ), Tırnak Psoriasis Şiddet İndeksi (NAPSİ), palmoplantar, genital ve saçlı deri tutulumu için Doktorun Global Değerlendirmesi (DGD) skorları not alınarak veri formuna kaydedildi. Hastane kayıtlarından hastaların deri, tırnak ve saç bulguları, hastaların yaş, cinsiyet, kilo, boy, alışkanlıklar (sigara ve alkol), eğitim durumları, medeni hal, hastalık başlangıç yaşı, hastalık süresi, aile öyküsü, eklem tutulumu, eritrodermi atak öyküsü, önceden aldıkları topikal ve sistemik tedaviler, fototerapi öyküsü veri formuna kaydedildi. Bulgular: Çalışmaya yaşları 9 ile 85 arasında değişen 267 psoriasis vulgaris tanılı hasta dahil edildi. Hastaların 141'i (%52.8) erkek, 126'sı (%47.2) kadındı. Ortalama yaş 40.8±14 idi. VKİ ortalaması 28.7±5.8 olup, hastaların 105'i (%39.3) fazla kilolu, 97'si (%36.3) obezdi. Hastalık başlangıç yaşı ortalama 28.9±15.9 yıl, hastalık süresi ise 145±131.7 aydı. En sık görülen zor alan tutulumları; skalp tutulumu 205 hasta (%76.8), tırnak tutulumu 136 hasta (%50.9), genital tutulumu 104 hasta (%39.0) ve palmoplantar tutulumu 93 hasta (%34.8) idi. Tırnak ve genital tutulumu erkeklerde anlamlı olarak daha yüksekti (p<0.001, p=0.042). Genital ve skalp tutulumu, hastalık başlangıç yaşı 40 yaş ve altında olan hastalarda daha yüksek bulunurken (p<0.001 ve p=0.001), palmoplantar tutulum 40 yaş üstü grupta daha fazlaydı (p=0.038). PsA tanısı alan hastalarda tırnak 5 tutulumu daha sık (p=0.031), skalp tutulumu ise daha azdı (p=0.007). En yaygın tırnak bulguları onikoliz, pitting ve yağ lekesiydi. Hastaların mevcut kullandıkları tedavileri: metotreksat 89 hasta (%33.3), sekukinumab 78 hasta (%29.2), iksekizumab 43 hasta (%16.1), risankizumab 37 hasta (%13.9) ve guselkumab 20 hasta (%7.5) idi. 4.haftada sekukinumab, risankizumaba göre PASİ75 yanıtı açısından istatistiksel anlamlı derecede daha yüksek etkinlik göstermiştir (p=0.009). Sekukinumab PASİ75 yanıtı, guselkumaba göre istatistiksel anlamlı derecede daha yüksekti(p=0.007). İksekizumab, guselkumaba kıyasla PASİ75 yanıtında istatistiksel anlamlı derecede daha yüksek etkinlik göstermiştir (p=0.025). İksekizumab, risankizumaba göre PASİ75 yanıtında istatistiksel anlamlı derecede daha yüksekti (p=0.049). Dermatolojik yaşam kalitesi açısından DYKİ 0/1 skorlamasında iksekizumab, guselkumaba kıyasla istatistiksel anlamlı derecede daha yüksek yanıt sağlamıştır (p=0.044). IL-17 inhibitörleri, IL-23 inhibitörlerine göre PASİ75 (p<0.001) ve PASİ90 (p=0.049) yanıtlarında istatistiksel anlamlı derecede daha etkilidir. IL-17 inhibitörleri, DYKİ 0/1 skorlarında da IL-23 inhibitörlerine kıyasla istatistiksel anlamlı derecede daha yüksek etkinlik göstermiştir (p=0.003). 12.haftada sekukinumab, guselkumaba kıyasla PASİ75 (p=0.028), PASİ90 (p=0.026) ve PASİ100 (p=0.016) yanıtlarında istatistiksel anlamlı derecede daha yüksek etkinlik göstermiştir. İksekizumab, guselkumaba göre DYKİ 0/1 skorunda istatistiksel anlamlı derecede daha yüksek yaşam kalitesi yanıtı sağlamıştır (p=0.017). IL-17 inhibitörleri, IL-23 inhibitörlerine göre yalnızca PASİ100 skorunda istatistiksel anlamlı derecede daha yüksek etkinlik göstermiştir (p=0.040). 24.haftada iksekizumab, guselkumaba kıyasla PASİ100 skorunda istatistiksel anlamlı derecede daha yüksek tedavi yanıtı sağlamıştır (p=0.019). Risankizumab, guselkumaba kıyasla PASİ100 (p=0.003) ve DYKİ 0/1 (p=0.002) yanıtlarında istatistiksel anlamlı derecede daha yüksek etkinlik göstermiştir. Sonuç: IL-17 inhibitörleri, özellikle erken dönem PASİ yanıtları, tırnak etkinliği ve yaşam kalitesinde hızlı etki açısından ön plana çıkmaktadır. IL-23 inhibitörleri, daha geç dönemde özellikle PASİ100 ve DYKİ skorlarında anlamlı fayda sağlayabilir. Tırnak, skalp, genital ve palmoplantar tutulum gibi zor alanlarda etkinliğin değerlendirilmesi klinik yönetimde önemlidir. Tedavi seçiminde sadece PASİ skorları değil, aynı zamanda hasta yaşam kalitesi, tutulum bölgesi ve klinik profiller birlikte değerlendirilmelidir.