Red ve İsbât adlı eseri çerçevesinde Harpûtizâde Hacı Mustafa Lütfi Efendi'nin felsefi görüşleri

İslam düşünce tarihine bakıldığında ilim adamlarına, düşünürlere oldukça değer verildiği görülecektir. Düşünce denilince Batıda akla felsefe ve dolayısıyla da filozof gelir. İslam dünyasında ise genelde din âlimleri (ulema) akla gelmektedir. Bazıları İslam düşünce tarihini dogmatik olmakla, akla, felsefeye önem vermemekle suçlarlar. Ama bu hiç de doğru değildir. Bu çalışmamızda, XIX. yy.?da yaşamış Osmanlı düşünürlerinden Harpûtizâde Hacı Mustafa Efendi?nin hayatını, eserlerini ve fikirlerini ele alıp düşünce dünyasına sunmaya çalıştık. İncelemelerimiz sonucunda Mustafa Efendi?nin bir din âlimi olup müderrislik ve müftülük yapmasına rağmen felsefeye değer verip, akıl, mantık ve bilimselliğe oldukça önem verdiğini gördük. O, bilimle dini uzlaştırmaya çalışmış ve bunların çatışmadığını savunmuştur. Mustafa Efendi ve onun gibi birçok din âliminin hayatı ve eserleri incelendiğinde Osmanlılarda felsefenin olduğu ve Osmanlılarda felsefe yoktur eleştirisinin haksız olduğu görülecektir.Çalışmamızda, İslam filozof ve kelamcıları ve batılı düşünürlerin de görüşlerine yer verilip, Mustafa Efendi?nin fikirleriyle olan benzerlikler ve farklılıklarına da değinilmiştir. Bu çalışmamızın sonunda geniş bir kaynakçaya yer verilmiştir. Anahtar Kelimeler: Harpûtizâde, Buchner, materyalizm, isbat-ı vacip, fikir hareketleri