Sa`lebi Tefsiri'nden Nur suresinin tahkik ve tahlili

ÖZET XI. yüzyılda yetişmiş olan en önemli müfessirlerden birisi de, Ebû İshale es- Sa'lebi (ö. 427/1035)'dir. Tefsir ilminin yanında, lügat, edebiyat ve kıraat ilimleriyle de meşgul olan müfessir, özellikle tefsir ilminde zamanının otoritesi olarak kabul edilmiştir. Hayatı hakkında bilgi veren kaynaklarda, bir çok kıymetli eserlere sahib olduğu belirtilen es-Sa'lebî'nin, bugün elimizdeki eserleri; tefsirinden daha çok tutulmuş olan ve Kur'ândaki kıssaları anlatan "el-'Arâis fi Kısasil-Kur'ân" ile bir çok kütüphanede elyazması halinde bulunan ve bugüne kadara basılmamış olan "el- Keşf ve'1-Beyân an Tefsîril-Kur'ân" adlı tefsiridir. Biz bu çatışmamızda, müfessirin elyazması halinde bulunan "el-Keşf vel- Beyân" adh tefsirinden Nûr sûresinin edisyon kritiği ile tahkik ve tahlilini yapmak suretiyle müellifi ve eserini tanıtmayı hedefledik Genel olarak çalışmamız Türkçe ve Arapça (Metin) olmak üzere iki bölümden meydana gelmektedir. Tezimizin Türkçe kısmında; 4 bölüm halinde müellif ve eserini tanıtmaya çalıştık. Birinci bölümde; müellifin yaşamış olduğu dönemdeki siyâsi, sosyaL iktisadî, ilmî ve kültürel durumu inceledik. es-Salebî'nin yaşamış olduğu asır, bir çok karışıklıkların, mezheb çatışmalarının cereyan ettiği, iktisadî olarak da çok bozuk olduğu bir döneme rastlar. Ancak bu dönem, bütün bu karışıklıklara rağmen, ilmî ve kültürel yönden fevkâlede gelişmelerin bulunduğu bir devredir. İkinci bölümde, müfessirin hayatı, doğumu, ölümü, meşgul olduğu ilimler, hocaları, talabeleri, eserleri ve tefsir ilmindeki yerini belirttik. Üçüncü bölümde, es-Sa'lebî'nin te'lif etmiş oluğu "el-Keşf vel-Beyan" adlı tefsirin kaynakları, yazma nüshaları, özellikleri, ve tefsir hakkında âlimlerin görüşlerini inceledik. Dördüncü bölümde ise, Metinden (Arapça) örnekler vermek suretiyle, es-Sa'lebî'nin tefsirde takip ettiği metodu ve tefsirin rivayet ve dirayet yönünden tanıtımınım yaptık. Çalışmamızın Metin (Arapça) bölümünde ise; es-Sa'lebî'nin el-Keşf vel-Beyân adlı tefsirinden Nûr sûresinin tahkik, tahlil ve edisyon kriği yapılmıştır. Metin tesbit edebildiğimin diğer dört nüshayla karşılaştırılmak suretiyle, sağlıklı bir nüshanın ortaya konulmasına çalışılmıştır. Nûr sûresinin tefsirinde yer alan, hadislerin, şiirlerin kaynaklan tesbit edilmiş, eserde görüşlerine yer verilenler, kendi veya ilgili kaynaklardan bulunmuştur. Tefsirde adı geçen kişilerin ilk geçtiği yerde kısaca hal tercemeleri (hayatı) belirtilmiştir. Tefsirde belirtilen görüşler, ayrıca gerek kendinden önceki, gerekse kendinden sonraki müfessir ve tefsirleriyle karşılaştırılarak, kimlerden etkilendiği, kimleri etkilediği ortaya çıkartılmaya çalışılmıştır. Sonuç olarak, üzerinde daha geniş çalışma yapacak araştırmacalara öz olarak tefsir ve müfessir hakktada bilgi verilmiştir. vıı