Sanal mağaza sözleşmesinin hukuki niteliği ve bu sözleşmeden doğan uyuşmazlıkların çözümü

Ticari hayatın son yıllarda yoğun olarak internet üzerinden işliyor olması, alıcıların oturdukları yerden mal ve hizmetlere ulaşmak istemesi, bu mal ve hizmetlere ulaşırken de bunlar arasında kıyaslama yapmak istemeleri, birden çok satıcının aynı nitelikteki ürününü bir arada görme isteği sanal mağazanın ortaya çıkmasına sebep olmuştur. Fiziki hayattaki alışveriş merkezlerinin bir nevi sanal hali olan sanal mağazalar, satıcıların mal ve ürünlerini sergilemek için ücret karşılığında edindikleri, aynı internet sitesi üzerinden alıcının erişimine açılan mağazaları ifade etmektedir. Alıcıların dünyanın her yerindeki ürünlere ulaşmak istemesi sanal mağazacılığın global olarak hayatımıza girmesine sebep olmuştur. Ülkemiz özelinde sanal mağazacılık faaliyetini yürüten N11, Hepsiburada, Trendyol gibi şirketler olduğu gibi globalde de Aliexpress, Amazon, Alibaba gibi şirketler sanal mağazacılık faaliyetini yürütmektedir. Bu incelemenin konusu oluşturan ve sanal mağaza sözleşmesi olarak adlandırılan sözleşmenin bir tarafını sanal mağaza edinerek ürünlerini satışa sunan satıcı, diğer tarafını ise adeta bir alışveriş merkezi gibi faaliyet göstererek ücret karşılığında bir internet sitesi üzerinden satıcılara sanal mağaza temin eden, alıcıların bu internet sitesinden mal ve hizmet almasına aracılık eden taraf oluşturur. 6563 sayılı Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanunda sanal mağaza açarak mal ve hizmetlerini elektronik ticaret kapsamında satışa sunan gerçek veya tüzel kişiler hizmet sağlayıcı olarak, bu elektronik ticarete ortam sağlayan gerçek ve tüzel kişiler ise aracı hizmet sağlayıcı olarak tanımlanmıştır. Bu tanımlardan hareketle sanal mağaza sözleşmesinin bir tarafının hizmet sağlayıcı, diğer tarafının ise aracı hizmet sağlayıcı olduğunu söylemek mümkün olacaktır. Çalışmamızın ilk bölümünde sanal mağaza sözleşmesinin tanımını yapabilmek için elektronik ortam, elektronik ticaret ve elektronik sözleşme kavramlarına değinilmiş ve akabinde sanal mağaza sözleşmesinin tanımı yapılmıştır. Nitekim sanal mağaza sözleşmesi kanunlarımızda yer alan bir isimli sözleşme olmadığından bu sözleşmenin tanımının yapılması, taraflarının tespit edilmesi ve hukuki niteliğinin ortaya konulması önem arz etmektedir. Sanal mağaza sözleşmesinin hukukumuzda tanımlanmaması ve isimlendirilmemiş olması nedeniyle bu çalışma ile sanal mağaza sözleşmesi kavramının literatüre kazandırılması da amaçlanmaktadır. Bu bilgiler ışığında sanal mağaza sözleşmesi; aracı hizmet sağlayıcı ile hizmet sağlayıcı arasında akdedilen, aracı hizmet sağlayıcının bir sanal mağazayı hizmet sağlayıcıya mal ve hizmetlerini satışa sunabilmek için sürekli olarak sunmak ve bu satışlara aracılık etmek borcunu üstlendiği, hizmet sağlayıcının ise buna karşılık bir ücret ödemeyi taahhüt ettiği sözleşmedir. Sanal mağaza sözleşmesinin aracı hizmet sağlayıcı olan tarafı tacir sıfatına haiz olmakla birlikte hizmet sağlayıcı olan taraf genel olarak bir tacir olmakta ancak bazı zamanlarda esnaf işletmesi niteliğinde de olabilmektedir. Bu nedenle sözleşmenin hukuki niteliğini irdelerken bu husus göz önünde bulundurularak inceleme yapılmıştır. Özellikle her iki tarafın da tacir olduğu sanal mağaza sözleşmelerinin acentelik sözleşmesi ile çok benzer olduğu ve hatta acentelik sözleşmesi olarak nitelendirilebileceğine değindik. Sanal mağaza sözleşmesinin hukuki niteliğini ortaya koyduktan sonra bu çalışmanın ikinci bölümünde sanal mağaza sözleşmesinin kuruluşu, geçerliliği, tarafların yükümlülükleri ve sanal mağaza sözleşmesinin sona ermesi ele alınmıştır. Hukukumuzda sanal mağaza sözleşmesi özel olarak düzenlenen bir sözleşme olmaması sebebiyle borçlar hukukunun genel hükümlerine göre sözleşmenin kuruluşu, geçerliliği ve sona ermesi ele alınmıştır. Sanal mağazanın kuruluşunda; bazı sanal mağaza sözleşmelerinde aracı hizmet sağlayıcı genele açık biçimde icap yapmakta, hizmet sağlayıcılar ise bazen sözleşme imzalayarak bazen de internet sitesi üzerinden click-wrap yöntemi ile yani "onaylıyorum" şeklinde bir butona basarak kabul beyanından bulunmakta ve sözleşme akdetmektedirler. Bazı sanal mağaza sözleşmelerinde ise aracı hizmet sağlayıcılar icaba davet niteliğinde beyanda bulunmakta, hizmet sağlayıcıların buna karşılık yaptığı icabı aracı hizmet sağlayıcı değerlendirerek kabul beyanında bulunmakta ve sözleşme kurmaktadır. Tarafların yükümlülükleri bakımından ise çeşitli sanal mağaza sözleşmeleri irdelenerek bu sözleşmelerde yer alan hükümler ele alınmıştır. Ticari hayatın vazgeçilmez bir parçası haline gelmiş olan genel işlem koşulu içeren sözleşmeler sanal mağaza sözleşmesinde de karşımıza çıkmaktadır. Aracı hizmet sağlayıcı, sanal mağaza edinmek isteyen tüm hizmet sağlayıcılarla yapabilmek için standart bir sözleşme hazırlamakta, bu sözleşmeyi karşı tarafa sunarak müzakere etmeksizin kabul etmelerini istemektedir. Bu durum da genel işlem koşullarının varlığına işaret etmekte, sözleşmenin genel işlem koşulları bakımından denetime tabi tutulmasını gerektirmektedir. Bu bölümde genel işlem koşulları bakımından sanal mağaza sözleşmesi irdelenmiştir. Sanal mağaza sözleşmesinde tarafların yükümlülükleri irdelenirken, hizmet sağlayıcının mal ve hizmetlerini satmak için alıcı ile sözleşme kurduğuna, aracı hizmet sağlayıcının ise bu sözleşmenin tarafı olmadığına, yalnızca yapılan alışverişe aracılık ettiğine değindik. Ayrıca 6563 sayılı Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanunda aracı hizmet sağlayıcının sanal mağazada satışa sunulan ürünlerin içeriğini kontrol etme yükümlülüğü olmadığına dair bir hüküm yer almaktadır. Buna rağmen mahkemelerde ürünlerin ayıplı olması sebebiyle aracı hizmet sağlayıcı aleyhine hukuki başvurular yapıldığı görülmektedir. Yargıtay'ın bu konuda farklı yönde kararları olmakla birlikte Yargıtay yakın tarihte verdiği bir kararda aracı hizmet sağlayıcının satılan ürünlerdeki ayıptan sorumlu olmadığına hükmetmiştir. Bu kararın doğru ve yanlış olduğunu düşündüğümüz yönleri, Yargıtay'ın diğer kararları ve özellikle alıcının bir tüketici olması durumunda hakkaniyetin nasıl sağlanacağı hususu bu çalışma ile açıklanmıştır. Ayrıca bu bölümde, sözleşmenin sona ermesine ilişkin kısımda, aracı hizmet sağlayıcının istediği zaman tek taraflı fesih hakkının sanal mağaza sözleşmelerinde yer alması, bu feshin haklı olması durumu, haklı fesih olmaması durumunda aracı hizmet sağlayıcının sorumluluğu ele alınmıştır. Nitekim sanal mağazaları üzerinden aynı ürünü satan çok sayıda satıcı bulunmakta olup aynı ürünü satan ve satış sayısı ciddi rakamlara ulaşmış bir satıcının sanal mağazasının haksız yere kapatılması, aynı ürünü satan diğer satıcıların bir anda satış sıralamasında üst sıralara çıkmasına, sanal mağazası kapatılan satıcının müşterilerini kaybetmesine yol açabilir. Haksız yapılan bir sözleşme feshi ve sanal mağaza kapatılması işlemi rekabet hukuku açısından sorumluluk gerektirebilmekte, hakim durumu kötüye kullanma olarak nitelendirilebilmektedir. Çalışmamızın son bölümünde ise sanal mağaza sözleşmesinin ihlali ile ihlalin sonuçlarına değindikten sonra bu sözleşmeden doğan uyuşmazlıkların çözümü ifade edilmiştir. Uluslararası niteliği bulunan sanal mağaza sözleşmelerinde uygulanacak hukuk seçimi, tahkim şartı konulması, yetkili mahkeme seçimi hususları önem arz etmektedir. Yabancılık unsuru içeren sanal mağaza sözleşmelerinde uygulanacak hukukun seçimi, bu seçimin geçerliliği, eğer hukuk seçilmemişse ya da yapılan seçim geçersizse hangi hukukun uygulanacağı irdelenmiştir. Uygulanacak hukuk Türk Hukuku ise ya da sanal mağaza sözleşmesi yabancılık unsuru içermiyorsa yetkili mahkemenin nasıl belirleneceği ortaya konulmuştur. Bu hususta medeni usul hukukundaki genel kaideleri ele aldık. Kesin yetki durumu sanal mağaza sözleşmesinde söz konusu olmadığından uyuşmazlık durumunda genel yetkili mahkeme olan davalının yerleşim yeri mahkemesi ile ayrıca sözleşmelere ilişkin özel yetkili mahkeme olan sözleşmenin ifa edileceği yer mahkemesi de yetkili olacaktır. Görev bakımından ise sanal mağaza sözleşmesinin iki tarafının da tacir olması ya da bir tarafın tacir diğer tarafın esnaf işletmesi niteliğinde olması durumunda görevli mahkemenin neresi olması gerektiğine değinilmiştir. Uyuşmazlıkların çözümünde alternatif hukuk yollarına gidilebilmesi, tahkime başvurulabilmesi sözleşme serbestisi kapsamında mümkün olmakla birlikte bu hususta kamusal birtakım sınırlamalar da söz konusudur. Özellikle sanal mağaza sözleşmelerinin genel işlem koşulları muhteva etmesi nedeniyle tahkim şartının genel işlem koşulu niteliğinde olarak karşı tarafa sunulması, bu şartın geçerli olup olmayacağı hususunun tartışılmasını gerektirmiştir. Son bölümde sanal mağaza sözleşmesinden doğan uyuşmazlıklar ayrıntılı olarak ele alındıktan sonra bu çalışma sonlandırılmıştır.