Satın alma gücü paritesi ile döviz kuru arasındaki ilişkinin eşitsiz mübadele etkisi:Türkiye örneği

Dünya kapitalist sisteminde yer alan merkez ve çevre ülkelerin, satın alma gücü paritesi döviz kuru ve piyasa döviz kuru cinsinden GSYİH değerleri karşılaştırıldığında çok önemli bir bulgu karşımıza çıkmaktadır: merkez ülkelerin satın alma gücü paritesi döviz kuru ve piyasa döviz kuru cinsinden GSYİH değerleri neredeyse birbirine eşit seyrederken; çevre ülkeler için bu değerler önemli ölçüde birbirinden farklılık göstermektedir. Bununla birlikte, merkez ülkelerin görece daha değerli ulusal para birimlerine, daha yüksek karşılaştırmalı fiyat ve ücret düzeylerine sahip oldukları; çevre ülkelerin ise görece daha düşük değerli ulusal para birimlerine, daha düşük karşılaştırmalı fiyat ve ücret düzeylerine sahip oldukları gözlemlenmektedir. Bu iki tespiti, uluslararası ticaret açısından değerlendirdiğimizde karşımıza şu durum çıkmaktadır: çevre ülkelerde piyasa döviz kurunun satın alma gücü paritesi döviz kurunun üzerinde seyretmesi durumu, merkez ülke para birimlerinin kendi ülkelerinde satın alabildiği mallardan çok daha fazla miktarda benzerlerini, çevre ülkelerden satın alabilmelerine imkan sağlamaktadır. Bu durum, çevre ülkelerin de mallarını merkez ülkelerdeki değerinden çok daha düşük fiyatlara sattıklarını ortaya koymaktadır. Dolayısıyla, daha düşük değerli ulusal para birimleri ve karşılaştırmalı fiyat düzeylerine sahip olmalarına bağlı olarak çevre ülkeler, merkez ülkelerle olan dış ticaret ilişkilerinde eşitsiz mübadeleye maruz kalmaktadır. Bu çalışmanın amacı, piyasa döviz kurunun satın alma gücü paritesi döviz kurundan sapmasının merkez ve çevre ülkeler arasındaki dış ticaret ilişkilerinde neden olduğu eşitsiz mübadele etkisinin ölçülerek ortaya konulmasıdır. Uluslararası satın alma gücü paritesi ölçümlerindeki istatistiksel ilerlemeler, eşitsiz mübadelenin ölçülmesi amacına dönük olarak yeni bir yönteme olanak sağlamıştır (Köhler, 1998; Reich, 2004, 2006, 2007). Çalışmanın uygulama bölümünde, söz konusu yöntem kullanılarak 1980-2000 döneminde hem merkez ve çevre ülkeler arasındaki, hem de Türkiye ve gelişmiş ülkeler arasındaki dış ticaret ilişkilerinde döviz kuru mekanizmalarından kaynaklanan eşitsiz mübadele etkisi hesaplanmıştır.