Modernleşme ve toplumsal değişim bağlamında Türk ordusunun sosyolojik analizi

Askerî sosyoloji, ordunun toplumsal, siyasi ve ekonomik yönlerini inceleyerek bu unsurların toplumsal ve siyasal sonuçlarını anlamayı amaçlayan bir disiplindir. Bu bağlamda disiplin, sosyalizasyon, eğitim, liderlik, askeri kültür, aile yapısı ve sivil-asker ilişkileri gibi konuları kapsamaktadır. Türk modernleşme sürecinde ordu, yalnızca bir savunma kurumu değil, aynı zamanda toplumsal dönüşümün ve modernleşmenin öncüsü olmuştur. Osmanlı'dan Cumhuriyet'e uzanan süreçte eğitim, teknoloji, ekonomi ve kültürel değerlerin yeniden şekillenmesinde ordunun merkezi bir rol üstlendiği görülmektedir. Türkiye'nin yakın tarihinde Ergenekon ve Balyoz davaları, 15 Temmuz darbe girişimi, teğmenler olayı ve yemin töreni tartışmaları, ordu-toplum ilişkisinin güncelliğini ortaya koymuştur. Bu gelişmeler, halkın orduya bakışını etkilemiş ve ideolojik tartışmaları derinleştirmiştir. Bu durum, sosyolojik açıdan incelenmesi gereken bir sosyal problem niteliği taşımaktadır. Bir sosyal problemin tanımı için anlamlı sayıda insanı etkilemesi, kaynağının belirlenebilir olması ve çözümler geliştirilebilmesi önemlidir (Adak, 2018). Bu doktora tezinin amacı, Türk Silahlı Kuvvetleri'nin modernleşme ve toplumsal dönüşüm sürecindeki rolünü tarihsel ve güncel boyutlarıyla incelemektir. Temel problem, TSK'nın modernleşmede nasıl bir aktör olarak konumlandığı, bu süreci hangi araçlarla şekillendirdiği ve toplumla ilişkisini hangi dinamikler üzerinden kurduğudur. Araştırmada nitel yöntem kullanılmış; farklı sosyal ve ideolojik arka planlara sahip katılımcılarla derinlemesine mülakatlar yapılmış, veriler tematik analiz yöntemiyle değerlendirilmiş ve literatür ile tarihsel belgelerle karşılaştırılmıştır. Elde edilen bulgular, TSK'nın yalnızca güvenlik sağlayıcı değil, aynı zamanda kurucu, ideolojik yönlendirici ve sosyal mühendislik işlevi gören bir yapı olduğunu göstermektedir. Ordu, modernleşmenin taşıyıcısı olurken toplumla ilişkilerinde hem güven hem de gerilim üretmiştir. Savunma sanayii, kadınların temsili, laiklik vurgusu ve siyasetle mesafeli duruş, bu çok boyutlu etkileşimin öne çıkan başlıklarıdır. Sonuç olarak, TSK'nın Türkiye'nin modernleşme sürecine etkisi çok katmanlıdır. Bu tez, askeri kurumların toplumsal dönüşümdeki rolünü sosyolojik bir çerçevede incelemekte, askerî sosyoloji alanına kuramsal ve ampirik katkılar sunmaktadır.