Selçuklu geometrisinin izinde: Kastamonu camilerinde geometrik desenlerin matematiksel simetri analizi ve dijital yeniden inşası

Bu tezin amacı, Selçuklu ve Beylikler dönemi Kastamonu'daki camilerde yer alan geometrik desenlerin matematiksel simetri özelliklerini çözümlemeyi, GeoGebra yazılımı kullanarak dijital ortamda yeniden inşa etmeyi ve geometrik desen seçimlerinin felsefî arka planını tartışarak bu tarihî yapıların mimari estetiği ile matematiksel yapısını disiplinlerarası bir perspektifle açığa çıkarmaktır. Araştırma kapsamında, orijinalliğini koruyan üç cami (Atabeygazi Camii, Yılanlı Camii ve Mahmutbey (Kasaba) Camii) yerinde incelenmiş, desenleri fotoğraflanmış ve Uluslararası Kristalografi Birliği tarafından standartlaştırılan 17 düzlem simetri grubu çerçevesinde analiz edilmiştir. Analiz sürecinde öteleme, dönme, yansıma ve ötelemeli yansıma gibi temel simetri türleri dikkate alınmış ve Horne'un önerdiği akış şeması referans alınarak bir yöntem geliştirilmiş olup bu yöntem sayesinde de desenlerin simetri kodları belirlenmiştir. Bununla birlikte, bu çalışmada yer alan desenler Ekizler'in çalışmasındaki örneklerle karşılaştırılmış ve desenlerin büyük oranda benzerlik gösterdiği tespit edilmiştir. Ancak Atabeygazi Camii'ndeki Mihrap-1 (p4mm), Kasaba Camii'ndeki Kasaba-4 (p4mm), Kasaba-5 (p4mm), Kasaba-6 (p31m) ve Kasaba-7 (p6mm) desenlerinin, Ekizler'in çalışmasında yer almayan yeni kompozisyonel düzenlemeleri ortaya koyduğu belirlenmiştir. Bu tespitler doğrultusunda, Selçuklu ve Beylikler dönemine ait geometrik süsleme anlayışının Kastamonu'daki camilerde de devam ettiği ve bu yapıların Selçuklu sanat anlayışını yansıttığı açıkça görülmektedir. Elde edilen bulgular, geometrik desenlerin yalnızca estetik bir unsur olmadığını; aynı zamanda İslâm düşüncesinde tasavvufi, felsefi ve sembolik anlamlar taşıyan bir düzen olarak işlev gördüğünü göstermektedir. Bu yönüyle bu çalışma, felsefe, bilim tarihi, matematik, sosyoloji gibi disiplinleri bütüncül bir yaklaşımla bir araya getirerek literatüre katkı sağlamaktadır