Siber uzaydaki yeni devlet dışı aktörlerin uluslararası hukuk bakımından sorumlulukları

Günümüzde, devletlerin hem klasik sınırları içerisinde hem de bu sınırların ötesinde yer alan ve çoğunlukla "gri alan" olarak tanımlanan siber uzayda faaliyet gösteren yeni devlet dışı aktörler, uluslararası hukukun geleneksel devlet merkezli yapısına meydan okuyan güçlü özneler olarak ortaya çıkmaktadır. Bu çalışma, söz konusu yeni devlet dışı aktörlerin fiillerinden kaynaklanan durumlarda devletin uluslararası sorumluluğunu incelemektedir. "Yeni devlet dışı aktörler" ifadesinin tercih edilmesinin temel nedeni, bu aktörlerin siber uzay gibi sınır ötesi ve sınırsız bir alanda eş zamanlı olarak faaliyet gösterebilme kapasitesine sahip olmaları; klasik devlet dışı aktörlerden farklı olarak esasen özel sektörün ürünü olmaları; ve siyasi ile jeopolitik alanlarda giderek devletlerden daha fazla etki gücüne ulaşmalarıdır. Dijital teknolojinin hızla gelişmesi ve siber uzayın siyasi, ekonomik ve güvenlik faaliyetlerinin merkezi bir alan haline gelmesiyle birlikte, büyük teknoloji şirketleri, bilgisayar korsanları ve diğer özel aktörler, klasik devlet dışı aktörlerin ötesinde siber uzayın etkin unsurları olarak varlık göstermiştir. Bu dönüşüm, siber uzaydaki yeni devlet dışı aktörlerin faaliyetleri nedeniyle devletin uluslararası sorumluluğu başta olmak üzere uluslararası hukukun diğer kurallarının da sorgulanmasına yol açmaktadır. Çalışmada, öncelikle siber uzay, yeni devlet dışı aktörler ve siber saldırı kavramları tanımlanarak kavramsal bir çerçeve oluşturulmuştur. Devamında, bu aktörlerin fiillerinden kaynaklanan durumlarda devletin uluslararası sorumluluğu ele alınmıştır. Ardından, uluslararası hukukun temel prensipleri olan devletlerin egemen eşitliği, iç işlerine müdahale yasağı, kuvvet kullanma yasağı ve insan hakları ihlalleri, siber uzaydaki yeni devlet dışı aktörler bağlamında detaylı biçimde incelenmiştir. Mevcut uluslararası hukuk düzeni, esasen yalnızca devletlerin sorumluluğunu öngördüğünden, yeni devlet dışı aktörlerin fiilleri sebebiyle devletlerin uluslararası hukuk çerçevesinde sorumlu tutulup tutulamayacağı meselesi; mevcut teoriler, içtihat niteliğindeki mahkeme kararları, kurgusal senaryolar ve somut vakalar ışığında kapsamlı biçimde değerlendirilmiştir. Çalışmada, yeni bir olgu niteliğindeki siber uzaya mevcut uluslararası hukuk kurallarının uygulanması suretiyle devletin uluslararası sorumluluğunun tespit edilmesi amaçlanmıştır. Bu kapsamda, 2001 tarihli Uluslararası Haksız Fiilden Ötürü Devletin Uluslararası Sorumluluğu Taslak Maddeleri ile özen yükümlülüğü ilkesi gibi hukuki araçlardan yararlanılmıştır. Sonuç olarak, çalışma, mevcut uluslararası hukuk kurallarını esas alarak, devletle doğrudan bağı bulunsun ya da bulunmasın, yeni devlet dışı aktörlerin fiillerinden kaynaklanan durumlarda hem devletin hem de bu aktörlerin uluslararası hukuk bağlamındaki sorumluluğunu kapsamlı biçimde incelemiştir.