Sigara bırakma sürecinde hastaların kilo alma durumları: Sigarayı bırakma önünde engel mi?

Giriş ve amaç: Ülkemizde, sigara içiciliği prevalans yüksekliğinin nedenlerinden birisi de bırakma oranlarının düşük olmasıdır. Sigara bırakma başarısızlığına yol açan etkenlerden birisi de hastaların sigara bırakma sürecinde kilo alma endişelerinin olması ya da kilo almalarıdır. Çalışmamızdaki amacımız sigara bırakma sürecindeki hastaların kilo alma kaygılarının ve kilo alma durumlarının kısa dönem sigara bırakma başarısı üzerindeki etkisini belirlemekti. Gereç ve yöntem: İleriye dönük tanımlayıcı-kohort tipteki bu çalışmaya ADÜ aile hekimliği sigara bırakma polikliniğine Haziran 2020-Kasım 2020 tarihleri arasında sigara bırakmak amacıyla başvuran sigara kullanıcıları alındı. Veriler sigara bırakma polikliniği izlem protokolü formu aracılığı ile toplandı. Hastaların ilk geliş, birinci, ikinci ve üçüncü ay ağırlık ölçümleri "Vestel V-fit" elektronik tartı ile yapıldı. Veri analizi SPSS 25.0 paket programı ile yapıldı. Tanımlayıcı istatistiklerin yanı sıra sigara bırakma başarısına etki eden değişkenleri belirlemek için ki-kare testi ile ikili analizler yapıldı. Bırakma başarısına etki eden kategorik verilerin karşılaştırılmasında ki-kare ve Fisher's exact testi kullanıldı. Niceliksel verilerin karşılaştırılmasında ise Student t testi ve Mann-Whitney U testi kullanıldı. Bulgular: Sigara bırakma polikliniğimize altı aylık dönem içinde sigara bırakma desteği için 115 içici başvurdu. Katılımcıların sigaraya başlama yaşı ortalaması 16,9±5,3 idi ve günlük ortalama 26,5±12 adet sigara içmekteydi; %14,8'i sigara bırakma sürecinde kilo alma kaygısı taşıyordu. Sigara bırakma desteği alan hastalardan 37'si (%32,2) üç aylık izlem sonunda sigara kullanmamaktaydı. İzlem devamsızlığı nedeni ile 44 içicinin ağırlık ölçümleri eksik olduğundan 71 hasta değerlendirmeye alındı. Değerlendirmeye alınan 71 hastanın %52,1'i üç aylık süre içinde kilo almış, %21,1'i kilo vermiş ve %26,8'i aynı kiloda kalmıştı. Üç ayın sonunda sigara kullanmayı bırakanlar (37,3 ± 11,6) bırakmayı başaramayanlara (41,6 ± 13,3) göre daha gençti (p=0,017) ve sigara kullanma süreleri daha kısaydı (29,7 ± 17,1'e karşılık 23,1 ± 15,4 paket/yıl; p=0,036). Kronik bir hastalığı olmayanların üç aylık sigara bırakma başarısı (%41,8) olanlara göre (%18,8) daha yüksekti (p=0,016). Tüm katılımcılar üç ayın sonunda başlangıç dönemine göre kilo almışlardı (p<0,05) ancak sigarayı bırakanlarla bırakmayanların kilo almaları arasında anlamlı bir fark yoktu (p>0,05). Kilo alma kaygısı ve sigara bırakma sürecinde kilo düzeyindeki değişiklikler ile üç aylık bırakma başarısı arasında anlamlı bir ilişki saptanmadı (p>0,05). Sonuç: Sigara bırakma süreci öncesinde sigarayı bırakma ile ilişkili kilo alma kaygısının olması kişinin sigara bırakma başarısını etkilememektedir ve sigara bırakma sürecindeki kişilerin kısa dönemdeki beden ağırlığı değişiklikleri ile sigara bırakma başarısı arasında ilişki saptanmamıştır. Sigarayı bırakmanın bilinen yararları nedeniyle, sigara bırakma sürecinde kilo alma olasılığı hakkında hastalar bilgilendirilmeli, kilo alma kaygısı olan hastalar cesaretlendirilmelidir. Ayrıca tedavinin bireyselleştirilmesi ve aşırı kilo alımından kaçınmak için sağlıklı bir yaşam tarzı sürdürmeye teşvik edilmesi gerektiğini düşünmekteyiz.