Sivil toplum kuruluşlarının siyasal katılıma katkısı: Kadın dernekleri örneği

124 ÖZET Bu çalışma, kadınların sivil toplum alanındaki dernekler vasıtasıyla siyasal katılıma katkılarını konu edinmektedir. Kadınlar en az siyasette olduğu kadar, sivil toplum alanında da marjinalleştirilmiş, özel alanla sınırlı tutulmuştur. Bu durum özellikle sivil toplum ile siyasal toplumun ayrışmadığı Antikçağ ve Ortaçağ için geçerlidir. Sözleşmeci düşünürlerin sivil toplum teorilerinde ise kadın sivil toplumun olanaklarından yararlanma hakkını ancak kocası dolayısıyla elde edebilmektedir. Benzer şekilde Hegel de kadını tarihsel bir aşama olarak ifade ettiği "aile" içinde konumlandırırken, Marks ve Gramsci tamamen cinsiyet körü bir yaklaşım içine girmiştir. Günümüzde ise liberal sağın sivil toplum kuramları ile kadının eşit haklar talebi bir tarafta, solun katılımcı sivil toplum kuramı ve feminizmin farklılıkları öne çıkaran yaklaşımı diğer tarafta düşünülebilir. Araştırmada, yukarıda bahsedilen teorik tartışmaların ardından, dünya genelinde ve Türkiye'de kadın hareketi hakkında bilgi verilmiştir. Ayrıca, Türkiye'de iki farklı kesimi temsil ettiği düşünülen iki kadın derneği (Başkent Kadın Platformu Derneği ve Kadın Adayları Destekleme ve Eğitme Derneği) siyasal katılım açısından incelenmiştir. Bu iki STK'ya üye, toplam 100 kişiye uygulanan anketin bulguları şu başlıklar altında toplanabilir: Çalışmanın kapsamına giren STK üyelerinin çoğunluğu (% 75) orta yaş ve üzerindedir. Büyük çoğunluğu evli olan bu kadınların, ekseriyetle yüksek öğrenim görmüş olduğu tespit edilmiştir. Kadınların yarısından fazlası için STK'ya üyelik, sürekli bir süreç halini almıştır. Ayrıca derneklerin yeni üye akışı konusunda sorun yaşamadıkları kaydedilmelidir. Kadınların STK'lara üye olmasındaki en büyük etken arkadaş çevresi olarak belirlenmiştir. Diğer125 taraftan, kadın derneği üyelerinin gene yarısından fazlası başka STK'larla da ilişki içindedir. STK üyesi olmak, kadınların geneli üzerinde olumlu sayılabilecek etkiler yaratmaktadır. Zaten arkadaş çevresi doğrultusunda şekillenen üyelikler, STK sayesinde yeni bir boyutla sosyal çevre olgusunun genişlemesine ve kadınların kendilerine olan güveninin artmasına hizmet etmiştir. Fakat, söz konusu olan siyasal yaşam olunca, kadınların biraz daha çekimser bir tutum benimsedikleri söylenebilir. Buna rağmen, genel toplamdaki % 19 militan/aktif katılımcı grubu, STK'ların siyaset sahnesine katkısı olarak yorumlanabilir. Üyelerin siyasetle ilgilenmesinde birinci faktör eğitim yaşamı olarak belirirken, üye olunan STK ikinci sırada yer almaktadır. STK üyesi kadınlar, siyasetin erkek işi olarak algılanmasına karşı çıkmaktadır. Ayrıca genel toplamda kadınların % 74'ü başörtülü kadınların da özgürce kamusal alana girmesinden, eğitim ve çalışma haklarını elde etmesinden, hatta siyaset yapmasından yanadır. STK üyeleri büyük oranda, kadınların siyasete katılımının, iyi bir eş ya da anne olmayı engellemeyeceğini, fakat evliliğin siyaset yapmayı zorlaştırdığını düşünmektedirler. Neredeyse tamamı, medyanın siyasete katılım konusundaki tavrından memnun olmayan kadınların, seçimlerde kadın adaylara öncelik/ayrımcılık tanınması talebi, sivil toplum zemininde yapılan bu araştırmada % 79'u bulmaktadır. Ayrıca, STK içindeki başarılı kadınların siyasete teşvik edilmesi isteği de % 86 gibi net bir orandadır. İncelenen STK'ların üyeleri, genel olarak siyasete etkide bulundukları kanısını paylaşmaktadırlar. Varlık nedenlerini meşrulaştıran bu kanaat, kendi kendilerini teşvik edici tutum olarak değerlendirilmektedir. Son olarak, kadın derneklerinin taleplerinin "merkezî siyasef'in neresinde durduğunun ve onların merkezî siyaset tarafından nasıl görüldüğünün, "etkililik" algısının kendisini etkilediği tespit edilmiştir.