Sınıf öğretmenlerinin yapay zekaya yönelik metaforik algıları

Bu araştırma, sınıf öğretmenlerinin yapay zekâya yönelik metaforik algılarını ortaya koymayı ve bu algıların cinsiyet, yaş, kariyer basamağı ve yapay zekâ kullanım durumu gibi bireysel değişkenler açısından incelemeyi amaçlamaktadır. Nitel araştırma yöntemlerinden olgubilim deseniyle yürütülen çalışmaya, 103 sınıf öğretmeni katılmıştır. Veriler, "Yapay zekâ … gibidir, çünkü …" ifadesiyle oluşturulan yarı yapılandırılmış metafor formu aracılığıyla toplanmış; MAXQDA bilgisayar programından yararlanılarak içerik analiziyle çözümlenmiştir. Katılımcılar tarafından toplamda 103 geçerli metafor üretilmiş ve bu metaforlar "Yardımcı/Yol Gösteren", "İnsanla Özdeşleştirilen", "Makine Merkezli", "Şüphe ve Merak Uyandıran" ve "Tehdit Oluşturan" olmak üzere beş tematik başlık altında sınıflandırılmıştır. Bulgular, öğretmenlerin yapay zekâyı yalnızca teknik bir araç olarak değil; pedagojik, bilişsel, etik ve duygusal yönleriyle değerlendirdiğini göstermiştir. Cinsiyet değişkenine göre kadın öğretmenlerin daha eleştirel ve etik odaklı yaklaşımlar geliştirdiği; erkek öğretmenlerin ise daha pragmatik ve işlevsel değerlendirmelerde bulunduğu görülmüştür. Yaş ve kariyer basamağı gibi değişkenlerin, öğretmenlerin yapay zekâya yönelik algılarında tematik çeşitliliği belirgin şekilde etkilediği görülmüştür. 31-45 yaş grubundaki öğretmenlerin diğer yaş gruplarına göre daha fazla ve tematik açıdan daha çeşitli metaforlar ürettikleri görülmüştür. Genç öğretmenler daha çok tehdit ve belirsizlik vurgusu yaparken, ileri yaş grubundakiler yapay zekâyı daha çok yardımcı bir araç olarak değerlendirmiştir. Kariyer basamağı açısından, uzman öğretmenlerin daha derinlikli ve çok boyutlu metaforlar ürettikleri, özellikle olumlu temalarda yoğunlaştıkları gözlenmiştir. Öğretmen unvanına sahip katılımcılar daha çok tehdit ve insan-merkezli temalarda temsil edilirken, başöğretmenlerin katkısı sınırlı ve daha çok yardımcı temasıyla sınırlı kalmıştır. Yapay zekâyı kullanan öğretmenler, teknolojiyi daha olumlu ve çok boyutlu bir perspektiften ele alırken; kullanmayanlar daha temkinli ve tehdit temelli metaforlar üretmiştir. Araştırma sonuçları, öğretmenlerin yapay zekâya yönelik algılarının çok katmanlı ve çelişkili yapısını ortaya koymakta; teknolojik deneyimin bu algılar üzerindeki dönüştürücü etkisini vurgulamaktadır. Bu bağlamda, öğretmenlerin yapay zekâ farkındalıklarını artırmaya yönelik uygulamalı eğitimler, etik temelli içerikler ve rehberlik modelleri geliştirilmesi gibi öneriler sunulmuştur. Anahtar Kelimeler: Metaforik algı, sınıf öğretmenlerinin metaforik algıları, yapay zeka