Somon balığının hedef pazarının hibrit çok kriterli karar verme yöntemi ile belirlenmesi

Türkiye, deniz ürünleri sektörü açısından stratejik bir konumda yer almakta olup, somon balığı üretimi de son yıllarda dikkat çeken bir büyüme göstermektedir. Yerli somon üretimi, özellikle Karadeniz ve Marmara Denizi'nde yapılan soğuk su balıkçılığı ile artarken, Türkiye hâlâ büyük oranda somon ithalatına dayalı bir pazar yapısına sahip olmaktadır. Yüksek kaliteli somon üretiminin artması hem iç talebin karşılanmasında hem de ihracatın artırılmasında önemli bir rol oynamaktadır. Türk somonu, üretim kapasitesinin artırılması ve kalite standartlarının yükseltilmesiyle, iç talep ve ihracat hacmini büyütme potansiyeline sahiptir. Dış ticaret açısından ise Türkiye, somon ihracatını artırmaya yönelik adımlar atmakta ve başta Avrupa, Orta Doğu ve Rusya olmak üzere, önemli pazarlarla ticaret yapmaktadır. İleriye dönük olarak, sürdürülebilir üretim ve uluslararası ticaretin geliştirilmesi, Türk somonunun global pazardaki rekabet gücünü artıracaktır. Bu çalışmada, canlı ve donmuş somon balığı ihracatında en uygun hedef pazarların belirlenmesi amacıyla Çok Kriterli Karar Verme (ÇKKV) yöntemlerinden olan Entropi ve WASPAS yöntemleri hibrit olarak kullanılmıştır. Öncelikle, canlı somon balığı için ithalat değeri, ticaret dengesi, birim ürün değeri, tedarikçi yoğunluğu ve lojistik performans indeksi gibi beş objektif kriter Entropi yöntemiyle analiz edilerek, bu kriterlerin ağırlıkları nesnel biçimde hesaplanmıştır. En yüksek ağırlık olarak ticaret dengesi (0,4100), en düşük ağırlık ise lojistik performans indeksi (0,0084) olarak belirlenmiştir. Bu ağırlıklar kullanılarak WASPAS yöntemiyle 20 ülke normalize edilmiş kriter değerleri üzerinden sıralanmış; hem ağırlıklı toplam hem de ağırlıklı çarpım yöntemlerinin sonuçları birleştirilmiştir. Nihai sonuçlara göre Suudi Arabistan, Malezya ve Portekiz, somon balığı ihracatı için en uygun hedef pazarlar olarak belirlenmiştir. Donuk somon balığı için belirlediğimiz beş kriter Entropi yöntemiyle analiz edilerek, bu kriterlerin ağırlıkları nesnel biçimde hesaplanmıştır. En yüksek ağırlık olarak ticaret dengesi (0,3696), en düşük ağırlık ise lojistik performans indeksi (0,0126) olarak belirlenmiştir. Bu ağırlıklar kullanılarak Entropi yöntemiyle 18 ülke normalize edilmiş kriter değerleri üzerinden sıralanmış; hem ağırlıklı toplam hem de ağırlıklı çarpım yöntemlerinin sonuçları birleştirilmiştir. Nihai sonuçlara göre Kongo Demokratik Cumhuriyeti, Kamerun ve Suudi Arabistan somon balığı ihracatı için en uygun hedef pazarlar olarak belirlenmiştir.