Somut olmayan kültürel miras kapsamında yaratıcı turizm deneyimi ve algılanan değerinin destinasyon otantikliği ve davranışsal niyet üzerindeki etkisi: Kapadokya'da bir uygulama

Kültürün taşıyıcıları olarak yerel toplulukların, her defasında yeniden özgün bir formda ürettikleri ve nesilden nesle aktardıkları somut olmayan kültürel miras unsurları, otantik deneyimler arayan ve deneyimlere aktif katılma arzusundaki turistlerin, bu arzularına cevap verebilen kültürel deneyimleri içermektedir. Bu kültürel deneyimler içerisinde turistlerin duygularını harekete geçiren ve duygusal etkileşimler yoluyla turistlerin hafızalarında yer edinen turizm türlerinden biri yaratıcı turizmdir. Yaratıcı turizm, turistlerin yaratıcı becerilerini geliştirirken aynı zamanda onları ilgili otantik deneyimin ortak parçası haline getirmektedir. Bu etkileşim kapsamında deneyimin algılanan değeri, deneyim özgün formuna uygun olarak sunulduğunda, turistlerin otantiklik algısını da etkilemektedir. Nitekim turistlerin, kültürün arka planına erişip yaratıcı becerilerini geliştirebilme fırsatı buldukları kültürel faaliyetlere daha fazla ilgi göstermeleri, otantik deneyimlere katılma arzularından kaynaklanmaktadır. Turistler yaratıcı deneyimlere otantik formunda katıldıklarında, bu deneyimleri yeniden yaşama ve başkalarına tavsiye etme niyetleri de olumlu yönde etkilenmektedir. Somut olmayan kültürel miras kapsamındaki yaratıcı turizm deneyimi ve yaratıcı turizm deneyimine ilişkin algılanan değerin, destinasyon otantikliği algısı ve davranışsal niyet üzerindeki etkisini uygulamalı olarak ortaya koymayı amaçlayan bu çalışmada, araştırma sahası olarak çömlek yapımı deneyimi bağlamında ülkemizin en fazla bilinen destinasyonu olan Kapadokya bölgesi seçilmiştir. Küme örnekleme yöntemi ile belirlenen 25 işletmede, anket tekniği ile Kapadokya'yı ziyaret eden ve çömlek yapımı deneyimine katılan 583 turistten veri elde edilmiştir. Araştırma değişkenlerine ilişkin ölçeklere ait elde edilen bulgular tanımlayıcı istatistikler (yüzde, aritmetik ortalama, standart sapma) aracılığıyla betimlenmiştir. İlgili değişkenlere yönelik görüşlerin, katılımcıların bireysel özelliklerine göre farklılaşıp farklılaşmadığını tespit etmek amacıyla parametrik testler (bağımsız örneklemler için t-testi ve tek yönlü varyans analizi) kullanılmıştır. Araştırma hipotezlerinin testleri için basit doğrusal regresyon analizinden, değişkenler arasındaki ilişkileri tespit edebilmek amacıyla ise korelasyon analizinden faydalanılmıştır. Yapılan analizler sonucunda yaratıcı turizm deneyimi ile yaratıcı turizm deneyimine ilişkin algılanan değer arasında anlamlı ve pozitif yönlü bir ilişkinin olduğu, benzer şekilde destinasyon otantikliği algısı ve davranışsal niyet arasında anlamlı ve pozitif bir ilişki olduğu belirlenmiştir. Araştırmada ayrıca yaratıcı turizm deneyiminin ve alt boyutlarının destinasyon otantikliği algısı ve davranışsal niyet üzerinde; yaratıcı turizm deneyiminin algılanan değerinin destinasyon otantikliği ve alt boyutları ile davranışsal niyet üzerinde anlamlı bir etkiye sahip olduğu tespit edilmiştir. Araştırma sonucunda yapılan çıkarımlardan hareketle, yerel halkın aktif olarak sürece dâhil oldukları bölgesel kalkınma odaklı girişimlerin sayısının artırılması için gerekli yatırımların yapılmasında yerel paydaşların rol alması önerilmektedir. Çömlek yapımı faaliyetinin özgün haliyle sunulması ve ticari kaygılarla otantiklikten uzaklaşmaması için gerekli önlemlerin alınması gerekmektedir. Ayrıca çömlek atölyesindeki ustaların turistlere çömlek yapımının tarihçesi, özgün halinin hangi ortamlarda ve nasıl yapıldığı, hangi geleneğin devamı olarak sürdürüldüğü gibi konularda daha fazla bilgi vermeleri, etkileşim düzeyini artırmaları ve turistlerin dışarıdan fazla bir müdahale olmadan çömleği kendi başlarına yapmalarına müsaade etmeleri ve yaratıcılıklarına müdahale etmemeleri gerekmektedir.